على اصغر شميم
365
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
هيچگونه مرجعى براى شكايت و دادخواهى نداشت ، زيرا از مظاهر رژيم سلطنت استبدادى ، زورگويى و قلدرى بود و چنانكه گفتيم ، حتى نيروهاى انتظامى كشور نيز حامى طبقات توانگر و مالك بودند . صنايع دربارهى صنايع اين عصر به طول خلاصه مىتوان گفت كه توليدات صنعتى مانند محصولات كشاورزى تقريبا تمام نيازمندىهاى زندگى ساده و محقر اكثريت جامعهى ايران را تأمين مىكرد و جز در مواردى معدود نيازى به كالاهاى بيگانه در پيش نبود . صنايع ايران عموما دستى بود و ابزار و آلات ساده و مختصر در صنعت به كار مىرفت و نيروى اساسى مولد عبارت بود از نيروى فكرى و قوهى محرك عبارت بود از نيروى جسمى كارگران كارگاه . مثلا در آهنگرى و مسگرى و بهطور كلى صنايع فلزى ، در كورههايى كه با دميدن بهوسيلهى يك ابزار ساده مشتعل مىشد ، سنگ فلز يا خود فلز را ذوب و يا گداخته مىكردند و به ضرب پتك و چكش و امثال آنها فلز گداخته را به هر شكلى مىخواستند ، درمىآوردند . در كارگاههاى ريسندگى و نساجى ، براى ريسندگى دوك دستى يا پايى و براى بافندگى نيز دستگاههاى ساده پايى و دستى به كار مىرفت و هيچگونه نيروى طبيعى در كار صنعت دخالت نداشت . صنعتگران در دكان و محل كار خود زيردست استاد و به دستور او كار مىكردند . چنانكه بالاتر گفته شد ، كارگاههاى مربوط به هر صنعت غالبا در يك راسته از بازار يا در يكى از محلات هر شهر كنار يكديگر قرار داشت . مثلا راستهى مسگران يا به اصطلاح آن زمان مسگرخانه عبارت بود از مجموعهى دكانهاى مسگرى كه كارگران و استادكاران همگى باهم چكش مىزدند و صداهاى درهم و برهم چكش آنان تا مسافت زيادى به گوش مىرسيد . كارگران صنعتى در هر حرفه و رشته از سن 7 سالگى به بالا وارد كار شاگردى مىشدند و با مزد بسيار كم كار مىكردند و استاد به تناسب سنين خدمت و درجهى كارآموزى و مهارت شاگردان خود بر مزد روزانهى آنان مىافزود و هر استادى سعى مىكرد در درجهى اول پسران خود را با هنر و فن خويش آشنا سازد و آنان را طورى تربيت كند كه پس از مرگش حرفه و فن او را زنده نگاه دارند . صنايع اين دوره بهطور اجمال عبارت بود از : 1 - بافندگى ، شامل بافت قالى و قاليچه ، نسج كرباس و متقال و شال و برك ، زرىبافى و ترمهبافى و مخملبافى ، عبابافى ، موتابى ( شعربافى ) . مواد اوليهى بافندگى از قبيل پنبه و پشم و ابريشم در داخل كشور تهيه و تمام محصولات اين صنايع نيز در ايران مصرف مىشد . نمدمالى