فصل شانزدهم تمدن ايران در دوره‌ى قاجاريه I اوضاع اجتماعى جامعه جامعه‌ى ايران در دوره‌ى قاجاريه عليرغم تمدن و فرهنگ كهنسال و درخشان ديرين خود ، يك جامعه‌ى تقريبا قرون وسطايى و واجد قسمت عمده مشخصات قرون وسطى بود و تعصبات ملى و مذهبى شديد بر روح و فكر اكثريت قريب به اتفاق اين جامعه حكمفرمايى داشت . افراد اين جامعه سخت پابند آداب و سنن و رسوم ملى و شعائر مذهبى خود و بدون ترديد از هرگونه نفوذ و تأثير شيوه‌ى جديد زندگى و تمدن غرب بر كنار مانده بودند . براى كسانى كه به مطالعه‌ى تاريخ دلبستگى دارند ، با توجه به اين‌كه جامعه‌ى ايرانى از اواسط قرن دهم هجرى با اروپا در ارتباط بوده ، قبول اين امر كه جامعه‌ى ما تحت تأثير و نفوذ تمدن جديد اروپايى نرفته تا حدى دشوار است ، ليكن بايد به اين نكات توجه داشت كه : اولا - ارتباط ايران و اروپا در قرون دهم و يازدهم ، يعنى دوره‌ى سلطنت صفويه ، تنها يك رشته ارتباطات موقت و غالبا به صورت مبادله‌ى نمايندگانى براى برقرار كردن مناسبات بازرگانى بوده و جامعه‌ى ايرانى به‌طور مستقيم در مسير اين ارتباط قرار نداشته است . ثانيا - سياست حكومت صفويه اين بود كه جامعه‌ى ايرانى را از تماس مستقيم با بيگانگان ، به‌ويژه اروپاييان ، دور نگاه دارند . اين حكومت از راه ترويج و تقويت مذهب و تظاهر شديد به ديندارى ، تعصب مذهبى جامعه‌ى ايران را به پايه‌اى رسانيد كه ايرانى نه‌تنها از معاشرت و زندگى با اروپايى دورى مىجست ، بلكه جامعه‌ى مسلمان همسايه‌ى خود ، يعنى عثمانى را به