مصارف آبدارخانه شاهى به امين حضرت آبدارباشى واگذاشت « 1 » . طريقه‌ى ديگر ، اجاره دادن املاك خالصه به اشخاص بود كه هنوز نيز كم‌وبيش معمول است و مستأجر خالصه علاوه بر ماليات مقرر ديوانى ، مبلغى نقد و مقدارى جنس بابت مال الاجاره سالانه به دولت مىپرداخت . ضرابخانه - ضرابخانه‌ى دولتى ، به شرحى كه در فصل نهم گفته شد ، مدتى از اوايل سلطنت ناصر الدين شاه در دست محمد ابراهيم امين السلطان بود و از سال 1300 قمرى اداره آن به حاج محمد حسن اصفهانى امين دار الضرب واگذار گرديد و در آن زمان عايدى دولت از ضرابخانه سالانه معادل با 25 هزار تومان و ضرابخانه جزء وزارت ماليه بود . پس از تأسيس بانك شاهنشاهى ايران به وسيله‌ى انگليس‌ها در سال 1307 قمرى ، ضرابخانه زير نظر آن بانك قرار گرفت و تا سال 1313 قمرى وضع به همين منوال باقى بود تا پس از جلوس مظفر الدين شاه اداره‌ى امور ضرابخانه به وزارت داخله سپرده شد . مستشار خارجى ضرابخانه از سال 1315 قمرى انگلس بلژيكى بود كه بر خلاف همكاران ديگر بلژيكى خود ( نوز و پريم ) امور ضرابخانه را با درستى و امانت اداره نمود و در تنظيم امور آن مؤسسه نهايت كوشش را به كار برد . معادن - ناصر الدين شاه در اوايل سلطنت خود براى تشويق سرمايه‌داران ايرانى به استخراج معادن مقرر داشت كه هركس معدنى را كشف كند ، حق دارد تا مدت پنج سال از پرداخت مال الاجاره به دولت معاف باشد و تمام درآمد معدن متعلق به خود او باشد و پس از پنج سال معدن را با تأسيسات آن به دولت واگذارد . تا سال 1300 قمرى مجموع عوايد دولت از معادن تا حدود 900 / 14 تومان بوده و پس از آن تاريخ درآمد دولت از معادن افزايش يافته است . چنان‌كه مال الاجاره معادن فيروزه ايران ، كه به رسم معمول آن زمان يك جا به صورت مقاطعه به يكى از درباريان و شاهزادگان واگذار مىشد ، در سال 1300 قمرى 9000 تومان و از سال 1301 به بعد سالانه 18 هزار تومان و اجاره‌دار معادن عليقلى خان مخبر الدوله وزير علوم معادن و تلگراف بود . مخبر الدوله عده‌اى از اعيان و پولداران را با خود شريك ساخت و هوتم شيندلر را به مديريت امور آن معادن برگماشت ولى بعدها مخبر الدوله و شركايش كه معادن مزبور را 15 ساله از شاه اجاره كرده بودند ، آن معادن را با مال الاجاره سالى ده هزار تومان به حاج ابو القاسم ملك التجار برادر امين الضرب اجاره دادند ؛ در حالىكه بهاى فيروزه‌اى كه در ظرف يك سال از آن معادن به دست آمد ، در حدود 80

--> ( 1 ) - « گنج شايگان » نوشته‌ى سيد محمد على جمال‌زاده ، صفحه‌ى 139 .