فصل سوم تشكيل دولت قاجار ( 1193 - 1209 هجرى قمرى ) زدوخورد با جانشينان كريمخان دوره‌ى پادشاهى جانشينان كريمخان زند را بايد يكى از دوران‌هاى هرج‌ومرج و بحرانى داخل ايران دانست . زيرا علاوه بر آن‌كه وى جانشين معينى نداشت و كسى پس از او نتوانست مدعيان زورمند و رقباى سياسى را از ميان بردارد ، هيچ‌يك از امراء و شاهزادگان زنديه نيز نتوانستند براى بقاى دولت زند و تحكيم اساس آن به اقدام مهمى دست بزنند . اغراض و شهوات نفسانى يا حس جاه‌طلبى جانشينان وكيل چنان بحران عظيمى در فارس و اصفهان ايجاد نمود كه هرچند ماه اميرى از خاندان زند يا بستگان آن خاندان در شيراز سلطنت مىكرد و سرانجام به قتل مىرسيد . به‌طور كلى از سال 1193 تا 1203 هجرى قمرى در مدت ده سال ، تاج‌وتخت زنديه و عنوان سلطنت ايران در ميان جمعى از برادرزادگان و بنى اعمام وكيل دست به دست مىگشت . در طول اين مدت فرصتى بسيار مناسب براى خان قاجار فراهم آمد و وى چنان‌كه قبلا اشاره كرديم همّ خود را نخست صرف بسط نفوذ خود در شمال ايران نمود و هر موقع كه كار هرج‌ومرج و زدو خورد مدعيان سلطنت به منتها درجه مىرسيد ، دست به حمله مىزد و قدرت نظامى خود را آزمايش مىكرد و از پيش‌آمدها و حوادث براى اجراى مقاصد خود استفاده مىبرد . به طورى كه در اوايل سال 1203 مقدمات تشكيل دولت قاجار از هر حيث آماده شده بود و فقط قدرت لطف على خان زند و هواخواهى مردم جنوب ايران از او كه به‌هرحال شاهزاده‌ى ايرانى زند را بر حكومت خاندان قاجاريه ترجيح مىدادند ، توانست تشكيل اين دولت را چند سال ديگر به تعويق اندازد .