كوشش‌هاى اوليه‌ى آغا محمد خان 1193 - 1198 هجرى محمد خان كه بر اثر از دست دادن غريزه‌ى جنسى ، طبعى كينه‌جو و لجوج داشت و از رحم و مروّت عارى بود پس از فرار از شيراز در گرگان و مازندران افراد ايلات قاجاريه را جمع‌آورى نمود و به دستيارى برادر خود جعفر قلى خان كه نسبت به او وفادار بود در اولين قدم مدعيان و گردنكشان قاجار را از ميان برداشت . وى در مدت اقامت در دربار وكيل درس عبرت گرفته و از سرنوشتى كه نصيب جانشينان وكيل در فارس گرديده بود تجربه‌ها آموخته و معتقد بود كه دشمنان داخلى و مدعيان زورمند خانوادگى از دشمنان و رقباى سياسى خطرناكترند و به همين دليل بود كه بعدها حتى بر برادران خود نيز رحم نياورد و چون بر حريف خود غالب آمد جز جعفر قلى خان بقيه را با حيله و نيرنگ نابود كرد . آغا محمد خان به تدريج قواى خود را براى مقابله با رقباى جنوب ايران آماده نمود و طى 6 سال كه شيراز و اصفهان در آتش ناامنى و بحران مىسوختند وى بر كليه‌ى ايالات شمالى ايران دست يافت و ايلات قاجار را از دشت گرگان كه پناهگاه و مركز سكونت آنان بود به دامنه‌هاى جنوبى البرز يعنى ولايات تهران و دامغان سوق داد و سعى كرد كه به تدريج راه خود را به طرف فارس يعنى مركز قدرت و حكومت زنديه باز كند . ليكن در برابر حملات سپاهيان زند نتوانست كارى از پيش بردارد و به‌طور كلى پس از 5 سال زدوخورد و كوشش فقط به حفظ قسمتى از ايلات شمالى ايران توفيق يافت . زورآزمايى دو حريف 1203 - 1209 هجرى قمرى لطف على خان زند را كه پس از كشته شدن پدرش جعفر خان در سال 1203 زمام امور دولت زنديه را به دست گرفت ، مىتوان يكى از دليرترين پادشاهان ايران دانست . وى آخرين فروغ چراغ دولت زنديه و نماينده‌ى بارز شهامت و دلاورى و روحيه‌ى ساده و بىآلايش خاندان ايران‌دوست زنديه بود و چون در مقابل حريف سرسخت و لجوجى مانند آغا محمد خان قرار گرفت ، دلاورىها كرد و فداكارىها و از خودگذشتگى عجيبى نشان داد . ليكن سير حوادث و پيش‌آمدها و روحيه و طرز فكر و اخلاق پاره‌اى از رجال آن دوره مانند حاجى ابراهيم خان ، كلانتر فارس و امثال او در سرنوشت شوم شاهزاده‌ى زند مؤثر افتاد و اين عوامل كه هريك به سهم خود موجب تضعيف زنديه و تقويت خان قاجار گرديد ، جريان تاريخ و سرنوشت ملت ايران را تغيير داد و يك دولت ايرانى بر اثر اين پيش‌آمدها و خيانت‌ها نابود و يك دولت تركمان