على اصغر شميم
324
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
در اواخر سال 1299 قمرى بار ديگر ناصر الدين شاه در تركيب وزارتخانهها تجديدنظر كرد و تعداد آنها را به سيزده وزارتخانه رسانيد كه عبارت بودند از : جنگ ، خارجهى عدليه عظمى ، دربار اعظم و خزانه و گمرك ، داخله و ماليه ، وظايف و اوقاف و پست ، دفتر لشكر ( نظير ستاد ارتش كنونى ) ، فلاحت و تجارت ، علوم و تلگراف و معادن ، فوايد عامه ، صنايع انطباعات و دار الترجمه بهويژه بقايا و نيز مقرر داشت كه هريك از وزيران در روز و ساعت معين از هفته شرفياب شود و گزارش كار خود را به شاه بدهد . چگونگى اعطاى مناصب فسادى كه امروز نيز كموبيش در بعضى دستگاههاى ادارى كشور ما و برخى از كشورهاى ديگر جهان هست ، مسلما يادگارى از دوران گذشته و نتيجهى بدعتهاى ناروايى است كه رجال و سياستمداران كوتهبين پيشين ما ، در دستگاههاى ادارى مملكت گذاشتهاند و هدف آنان تأمين منافع مادى خود و ارضاى هوسها و تمايلات و غرايز شاهان عصر خويش بوده است . در اين مورد ما از آنچه ذكر آن مايه رسوايى و فضيحت و تلويث صفحات اين كتاب است و عامل و مجرى آنها ، بعضى از درباريان و نوكران پادشاهان بودهاند ، صرفنظر و همينقدر اشاره مىكنيم كه اگر روايت ميرزا على خان امين الدوله دربارهى مشير الدوله سپهسالار اعظم ، كه در اين فصل آن را نقل و در صحت آن ترديد كردهايم درست باشد ، مىتوان حدس زد كه فساد اخلاق و تباهى تا چه حد در دربار پرشكوه قاجاريه و ميان رجال و مأمورين عالىرتبه دولت رواج داشته است و ضمنا براى مزيد اطلاع خوانندگان ارجمند روايت ديگرى از خاطرات سياسى امين الدوله در اينجا نقل و تصور مىكنيم مطالعهى آن خالى از تفريح نباشد : امين الدوله زير عنوان « 1 » « شاه در حرمسرا داستانى از مجلس عيش صدراعظم بيان مىكند » چنين مىنويسد : « يكى از خواجهسرايان پادشاهى » ( دورهى ناصر الدين شاه ) حكايت كرد كه اعلىحضرت شاهنشاهى در حرمسرا وقتى كه جماعتى خواتين مكرمات و خدمهى محترمات حاضر بودند فرمود : ديشب صدراعظم ( امين السلطان ) سرگذشت بدى داشته ، خود و اصحابش ناكام از مجلس برخاستهاند ، شنيدنى و خنديدنى است ، با ملايمات و مزهها كه مخصوص بيان شاهانه
--> ( 1 ) - عناوين كتاب « خاطرات سياسى امين الدوله » در نسخهى خطى وجود نداشته و هنگام چاپ كتاب براى سهولت مطالعه بر آن افزوده شده است .