بدون مداخله و پشتيبانى مستقيم دولت انگلستان صورت عمل به خود بگيرد . وثيقه‌اى كه براى قرض جديد از ايران تقاضا شد ، حقوق گمركات جنوب ايران بود كه در مقابل قرض ، وثيقه‌ى كافى بود ولى سرمايه‌داران انگليس در عوض حق نظارت نهايى نسبت به حقوق و عوارض گمركى و در صورت عدم استهلاك قرضه ، حق نظارت فورى عوارض مزبور را جدا خواستار شدند و ظاهرا روى همين زمينه اساس قرضه‌ى مزبور به هم خورد » . « اين مسئله زمينه‌ى خوبى به دست روسيه داد و راه را براى دادن قرضه براى آن دولت باز كرد ، چنان‌كه در سال 1900 ميلادى ( 1318 قمرى ) روسيه حاضر شد كه مبلغ 5 / 32 ميليون روبل با ربح پنج درصد به ايران قرض بدهد كه به طريق استهلاكى « 1 » پس داده شود » . « يكى از شروط قرضه‌ى جديد آن بود كه دولت ايران بقيه‌ى قرضى را كه به مبلغ نيم ميليون ليره از بانك شاهنشاهى ايران گرفته بود و در مقابل خسارت امتياز انحصارى تنباكو به گيرندگان امتياز پرداخته بود ، از اين پول كارسازى دارد و تمامى قروض ديگر را نيز در همان هنگام تأديه نمايد » . « اين قرضه اسما 2 / 3 86 با حق العمل 1 / 3 1 درصد انتشار يافت . در نتيجه وقتى كه يك مبلغ از بابت انحصار تنباكو و ديگر قروضى كه به بانك ( شاهنشاهى ) داشتند از اين محل پرداخته شد كمى بيش از يك ميليون ليره استرلينگ باقى ماند و آن هم براى پرداخت حقوق‌هاى پس‌افتاده و مصارف و مخارج ديگر مورد استفاده قرار گرفت و نتيجه اين شد كه تمامى مبلغ قرضه‌ى اول ( وام دوم ) در يك مصارف غيرانتفاعى ته كشيد » . سفر اول شاه مظفر الدين شاه بيمار و مبتلا به نقرس بود و چون بيمارى او شدت يافت براى مداوا و

--> ( 1 ) - استهلاكى ترجمه‌ى Sinking Fund و منظور از اين طريقه آن است كه در آخر هر سال قسط معين پرداخت مىشود ولى بهره روى سرمايه مىآيد . مثلا اگر مبلغ قرضه صد ريال باشد و ربح آن 5 درصد باشد و در آخر سال اول قسط اول به مبلغ 10 ريال پرداخت شود مبلغ 5 ريال با 90 ريال باقيمانده جمع شده و قرض 95 ريال مىشود و سال دوم ده ريال ديگر پرداخت مىشود ولى 75 / 4 ريال روى 85 ريال آمده و قرض 75 / 89 ريال مىشود . به همين جهت است كه مبلغ قرضه اسما 2 / 3 86 درصد است كه نرخ كارمزد ( كميسيون ) از آن كم شود 85 درصد مىشود . به عبارت ديگر 000 / 625 / 27 روبل به ايران پرداخت شد كه با ربح كارمزد و غيره ايران مىبايستى 000 / 500 / 32 روبل تا آخرت مدت پرداخت نمايد . اين نوع مرابحه را در اصطلاح حساب ربح مركب و در اصطلاح بازار و صرافى ربح اندر ربح گويند .