كرد و در نتيجه پافشارى صاحب‌امتياز ، شاه مجبور شد كه براى تأديه خسارت مورد ادعاى او مبلغ 000 / 500 ليره‌ى انگليسى با فرع 6 درصد در سال از بانك شاهنشاهى ايران كه آن نيز يك مؤسسه انگليسى بود ، وام بگيرد و اين نخستين وامى بود كه دولت ايران در دوره‌ى قاجاريه از بيگانگان گرفت « 1 » . وام اول از روسيه امين السلطان دو سال پس از انتصاب به مقام صدارت عظمى ، وسايل سفر اول مظفر الدين شاه را به فرنگ فراهم ساخت و براى تأمين مخارج سفر شاه و همراهانش به دولت روسيه تزارى متوسل شد و آن دولت به وسيله‌ى « بانك استقراضى » در تهران كه در حقيقت تابع وزارت ماليه‌ى روسيه بود ، وام مورد تقاضاى امين السلطان را پرداخت ( 1318 قمرى مطابق با 1900 ميلادى ) . مبلغ اين وام 000 / 500 / 22 منات طلا با ربح 5 درصد و به مدت 75 سال و قسط سالانه‌ى آن بابت اصل و فرع 288 / 156 / 1 منات بود و دولت روسيه قبول كرد كه پرداخت اقساط استهلاكى وام مزبور از 19 ذى حجه سال 1327 قمرى ( 1909 ميلادى ) از طرف دولت ايران آغاز شود . اين وام ضمانت شده روى گمركات ايران به استثناى گمركات فارس و بنادر خليج‌فارس و از شرايط وام اين بود كه درآمد گمركات مزبور بايستى كلا تسليم بانك استقراضى روس در تهران شود و پس از آن ، بانك قسط استهلاكى سالانه‌ى وام را برداشت و مابقى درآمد مزبور را پس از 6 ماه به دولت ايران بپردازد . در صورتى كه ايران عايدات گمركى را مرتبا به بانك نپردازد ، دولت روسيه گمركات را زير نظارت و در صورت لزوم زير اداره‌ى مستقيم خود قرار خواهد داد . يكى از شرايط عجيب وام دولت روسيه به ايران ، اين بود كه تا زمانى كه دولت ايران تمامى بدهى خود را به آن دولت نپرداخته است ، حق ندارد بدون رضاى دولت روس از يك كشور خارجى وام بگيرد . سرپرسى سايكس دوباره اين وام مىنويسد : « مسئله‌ى اعطاى قرضه به دولت ايران بدوا در انگلستان مطرح گرديد ولى درست در آن هنگام قضيه‌ى انحصار تنباكو ( دوره‌ى سلطنت ناصر الدين شاه ) و نيز شركت امتياز استخراج معادن ايران در بورس لندن ، انعكاس بدى بخشيد و در اين موقع اميد آن نمىرفت كه اين قرضه

--> ( 1 ) - براى اطلاع از كيفيت بانك شاهنشاهى ايران و بانك استقراضى روس ، به فصل يازدهم اين كتاب رجوع شود .