على اصغر شميم
278
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
1 - دولت انگليس هر ساله 3 / 4 از مبلغى را كه بابت چهار درصد هزينهى ساخت و مصالح خطوط بايد به دولت ايران بپردازد ، بابت استهلاك وجوهى كه بهطور مساعده به دولت ايران پرداخته از مبلغ مزبور كسر و 1 / 4 آن را در دو قسط شش ماهه به دولت خواهد پرداخت . 2 - مبلغى كه دولت انگليس بابت 1 / 4 از چهار درصد هزينهى ساخت و مصالح هر سال به ايران مىپردازد نبايد كمتر از 25 هزار فرانك باشد . 3 - از سه سيم احداث شده يكى براى مخابرات داخلى و زير نظر ادارهى تلگراف ايران و دو سيم ديگر مخصوص مخابرات بين المللى خواهد بود . 4 - 2 / 3 از درآمد مخابرات از ايران به خارجه و از خارجه به ايران متعلق به دولت ايران خواهد بود . انگلستان كه قبلا در دورهى سلطنت ناصر الدين شاه امتياز خطوط تلگرافى عمدهى جنوب ايران و انحصار كابل زيردريايى بوشهر - جاسك را براى ارتباط پايگاههاى دريايى خود در خليجفارس و درياى عمان كسب كرده بود ، با گرفتن امتياز جديد شبكهى ارتباطى نواحى موردنظر خود را در جنوب شرقى ايران با بلوچستان انگليس ( پاكستان فعلى ) و هندوستان تكميل نمود و كمى بعد سيم ديگرى به سيمهاى موجود بين تهران و كاشان ، به خرج دولت ايران افزود . مدت امتياز فوق الذكر تا پنجم جمادى الثانى 1343 قمرى ( اول ژانويهى 1925 ميلادى ) بود و در تاريخ انقضا مدت امتيازنامه هرگاه دولت ايران قروض خود را از بابت احداث شبكهى تلگرافى مزبور به انگلستان نپرداخته بود ، امتيازنامه به قوت خود باقى مىماند . نفت سابقهى امتياز نفت در فرمانى كه ناصر الدين شاه در سال 1289 قمرى ( 1872 ميلادى ) به نام بارون ژوليوس دورويتر « 1 » صادر كرد ، امتياز استخراج كليهى معادن فلزات ( غير از فلزات قيمتى ) و زغالسنگ و نفت ايران را به وى داد . اقدام ناصر الدين شاه در مورد اعطاى چنان امتيازى به يك تبعهى خارجى آنچنان غيرمترقبه و عجيب بود كه ناظران بيگانه و از آن جمله دكتر تولوزان
--> ( 1 ) - اين شخص يك نفر يهودى آلمانى بود كه به تابعيت انگلستان درآمده بود ( براى اطلاع از مفاد فرمان ناصر الدين شاه و امتيازنامه رويتر به فصل يازدهم اين كتاب رجوع شود . )