على اصغر شميم
259
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
1 - اختلافات بين اتباع فرانسه مقيم ايران ، مطلقا به وسيلهى نمايندگان سياسى فرانسه مقيم ايران و طبق قوانين فرانسه حل خواهد شد . 2 - اختلاف ميان اتباع ايران و اتباع فرانسه در خاك ايران ، در محاكم داخلى ايران ولى با حضور كنسول فرانسه يا نمايندهى كنسولگرى آن دولت تصفيه مىشود . 3 - حل هرگونه اختلاف بين اتباع فرانسه و اتباع ساير ممالك در ايران و رسيدگى به دعاوى و موارد اختلاف ، مطلقا با نمايندگان سياسى فرانسه مقيم ايران خواهد بود . 4 - اگر بين اتباع ايران مقيم فرانسه با فرانسويان يا اتباع دول ديگر ساكن آن كشور اختلاف و منازعهاى پيش آيد ، دولت فرانسه با اتباع ايران رفتارى خواهد كرد كه با اتباع دول كاملة الوداد در فرانسه معمول است . 5 - با مجرمين ايرانى مقيم فرانسه و مجرمين فرانسوى مقيم ايران ، برحسب جرمى كه مرتكب شوند ، برطبق مقررات معمول بين دول كاملة الوداد رفتار خواهد شد . مفاد مادهى پنجم اين قرارداد جلوهاى است از حق حاكميت قضايى كنسول كه براى اولين بار طى عهدنامهى منحوس تركمانچاى به دولت روسيه اعطا شد و ابتدا انگلستان نظير آن حق را در ايران عملا به دست آورد . در اين قرارداد نيز ، چنان حقى براى نمايندگان سياسى فرانسه در ايران شناخته شده است بدون آنكه نظير آن حق به كنسولها و نمايندگان سياسى ايران در فرانسه اعطا شده باشد . فصل ششم عهدنامهى مربوط به چگونگى رسيدگى نمايندگان سياسى دو كشور مقيم خاك يكديگر به ميراث اتباع فوت شده كشور خود و فصل هفتم حاوى مقررات مربوط به تعداد كنسولگرىهاى دو دولت متعاهد در خاك يكديگر است . طبق مادهى هفتم ، دولت فرانسه حق داشت كه علاوه بر سفارت ، يك كنسولگرى در تهران و دو كنسولگرى در تبريز و بندر بوشهر داير كند و دولت ايران نيز مجاز بود كه در پاريس و بندر مارسى « 1 » و جزيرهى بوربن « 2 » كنسولگرى داشته باشد . كنسولها و نمايندگان سياسى هر دو دولت در خاك يكديگر از امتيازات مخصوص نمايندگان دول كاملة الوداد بهرهمند خواهند بود . در فصل هشتم قرارداد پيشبينى شده بود كه نسخ تصويبشدهى قرارداد ، حداكثر تا شش ماه در تهران و پاريس بين اولياى وزارت امور خارجه دو دولت مبادله شود .
--> ( 1 ) - Marseille بزرگترين بندر فرانسه واقع در جنوب آن كشور كنار درياى مديترانه . ( 2 ) - Bourbon جزيرهى واقع در اقيانوس هند نزديك به كرانهى شرقى آفريقا به مساحت 2500 كيلومتر مربع متعلق به فرانسه كه اكنون به نام جزيرهى رئونيون Reunion خوانده مىشود .