على اصغر شميم

257

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

بر اثر رفتار خشن و خارج از نزاكت كنت دوسارتيژ و نامه‌هاى تندى كه بين او و وزير امور خارجه‌ى ايران مبادله گرديد « 1 » ، پس از مراجعت سفير مزبور به پاريس روابط ايران و فرانسه قطع گرديد و اين حالت مدت شش سال دوام يافت و در اين مدت حفظ منافع اتباع دولت فرانسه در ايران بر عهده‌ى سفارت بريتانيا بود .

--> ( 1 ) - نامه‌ى زير كه در تاريخ صفر سال 1265 قمرى از طرف حاجى ميرزا مسعود گرمرودى ( آذربايجانى ) وزير امور خارجه‌ى ايران در پاسخ نامه‌ى شكوه‌آميز كنت دوسارتيژ خطاب به اميركبير به مشار اليه نوشته شده نمونه‌اى است از يك سلسله نامه‌ها و يادداشت‌هايى كه از تاريخ جلوس ناصر الدين شاه تا بازگشت سفير فرانسه به كشور خويش بين او و وزير خارجه‌ى ايران و اميركبير مبادله شده . « جناب جلالت و فخامت‌نصابا ، فراست و فطانت‌انتسابا ، محبان استظهارا ، دوستان اعضادا ، مشفقا ، مراسله آن‌جناب كه به جناب جلالتمآب اتابك اعظم اميركبير دام اجلاله نوشته بودند و نشانى كه از شاهنشاه مغفور مبرور به شما رسيده بود ، خدمت جناب معظم اليه فرستاده بوديد همه را ملاحظه كرد و اين‌طور رفتار آن‌جناب كه از جانب دولت دوست مأمور به اقامت اين همايون دربار خلافت‌مدار شده‌اند ، مورث كمال تعجب و تحير آمد و از فطانت و درايت و كاردانى آن‌جناب زياده از حد بعيد ديد كه از اولياى دولتى كه وزير دول خارجه‌ى مستقل دارد اين‌گونه مكاتبات به صدارت عظمى شود . ثانيا نشانى كه مدت پنج سال قبل از اين محض ظهور التفات از شاهنشاه مغفور به آن جناب رسيده باشد و زيور پيكر خود ساخته‌اند پس بفرستد به اين بهانه كه چرا به سفراى دول سايره تصوير همايون مرحمت شده است به آن جناب نشده است ، دوستدار مىتواند صراحتا به آن جناب بنويسد كه آن جناب هيچ‌وجه من الوجوه حق نداشتيد به اين سياق و به اين طرز از اولياى دولت عليه مطالبه‌ى تصوير همايون نماييد زيرا كه در يك دولتى كه چندين سفرا اقامت دارند اگر به يكى يا دو نفر از آن‌ها به جهتى التفاتى شود ، نبايد همه‌ى سفارت مبذول شود خصوصا حكما مطالبه نماييد يا سفير دولتى كه آن دولت بنويسد به منتسبان اين دولت در مقام تلافى برمىآيد و نشان مىدهد و از دولت بهيه فرانسه با وصف آن‌كه مكرر از اين دولت عليه تقديمىها و به سفراى آن دولت بهيه نشان التفات شده و سفير اين دولت عليه چندين نشان به جهت منتسبان آن دولت بهيه ببرد از آن دولت بهيه مطلقا تلاقى نشد و يك نفر از تبعه‌ى اين دولت عليه نشان از آن دولت بهيه ندارد . مع ذلك المراتب هرگز مطالبه نشان از آن دولت بهيه نشد . چرا بايد براى امرى كه آن‌جناب به هيچ‌وجهى حق ندارد ، اين‌طور بىاحترامانه رفتار نمايد و بخواهد برودت فيما بين دو دولت دوست به ميان آورد . تو براى وصل كردن آمدى نى براى فصل كردن آمدى . چون لازم بود زحمت داد . تحريرا شهر صفر 1265 ( نقل از كتاب « ميرزا تقى خان اميركبير » ، تأليف عباس اقبال آشتيانى ) .