على اصغر شميم

24

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

خراسان بيشتر شد . نادر در برابر سپهسالار كل اردوى شاه طهماسب روى خوشى نشان نداد و از همان به دو و شايد قبل از پيوستن به اردوى شاه وجود فتحعلى خان قاجار را مانع پيشرفت مقاصد خود مىدانست « 1 » . فتحعلى خان نيز از پيوستن نادر به اردوى شاه دلخوش نبود و دو مرد جاه‌طلب در سايه‌ى حسن شهرت صفويه و با تظاهر به دولتخواهى و شاه‌دوستى مبارزه‌ى شديدى را براى به دست آوردن زمام امور آغاز كردند و واقعه‌ى لشكركشى شاه طهماسب به مشهد عرصه‌ى خودنمايى براى آن دو سردار و ميدان مبارزه قطعى آنان بود . در اين مبارزه فتحعلى خان قاجار كه در برابر هنر نظامى و رشادت بىنظير نادر مغلوب شده بود ، قبل از رسيدن اردوى شاه به مشهد به قتل رسيد ( 14 صفر سال 1139 هجرى قمرى ) و بيشتر افراد ايل اشاقه‌باش به دستور نادر خلع سلاح و به گرگان روانه شدند . قتل فتحعلى خان قاجار يكى از خطاهاى سياسى طهماسب دوم بود و او تصور نمىكرد كه نادر پس از فتح مشهد و سركوبى افغان‌ها داعيه تاج‌وتخت سلطنت داشته باشد ؛ ولى اين واقعه مانع از شركت سران ايل قاجار در جنگ‌هاى شاه طهماسب با عثمانى نگرديد و بار ديگر در اردوكشى طهماسب دوم به آذربايجان ، ايل قاجار شركت كردند و چون در اين نبرد طهماسب از قواى عثمانى شكست خورد و عهدنامه ننگينى با عثمانىها بست ، مقدمه‌ى بركنارى او از سلطنت فراهم شد و از همان زمان نادر سياست تند و خشنى نسبت به ايل قاجار كه در تمام موارد از شاه طهماسب پشتيبانى كرده بودند ، پيش گرفت و در سراسر دوره زمامدارى نادر ، راه هرگونه جنبش و نهضت بر روى ايلات قاجار بسته شده بود و حتى جانشينان نادر شاه نيز همان سياست بيرحمانه را نسبت به اين ايل تعقيب كردند . در دوره‌ى آخر سلطنت نادر شاه ، پس از آن‌كه قساوت و بىرحمى و سياست خشن و ناهنجار نادر مردم ايران را به ستوه آورده و در هر ناحيه شورشى برخاسته بود ، تركمانان يموت كنار اترك عليه حكمران دشت و گرگان قيام كردند و ايلات قاجار كه در دوره‌ى صفويه در برابر اين‌گونه قيام‌ها از منافع دولت مركزى دفاع مىكردند ، در اين مورد با تركمانان همدست شدند . ولى سپاهى كه نادر به گرگان فرستاد بسيارى از سران ايلات قاجار و يموت را به قتل رساندند و از سرهاى مقتولين كله‌ى منار ساختند و بعضى را زنده به گور كردند و اين واقعه بار ديگر كينه‌ى ايلات قاجار را نسبت به خاندان افشار و جانشينان نادر شاه تجديد و تقويت كرد .

--> ( 1 ) - گويا بين معير الممالك و نادر درباره‌ى قتل فتحعلى خان قاجار مذاكراتى روى داده بود .