وى مايل است به كمك دول اروپاى غربى و عثمانى عهدنامه‌ى تركمانچاى را لغو كند ، در تحكيم مواضع نيروهاى نظامى خويش در قفقازيه كوشيد و همان اوقات نيروهاى آن دولت ، گاه و بيگاه به نواحى اطراف جيحون و خوارزم دست‌اندازى مىكردند . بعد از شكست محمد امين خان پادشاه محلى خوارزم از سپاه ايران و متلاشى شدن سپاه خوارزم ، راه دست‌اندازى به مرزهاى شمالى شرقى ايران براى دولت روسيه كاملا باز و موانع بر طرف گرديد . دولت روسيه ابتدا به عنوان تجارت و اعزام مهاجر و رفت‌وآمد عادى ، عده‌اى از قواى قزاق را به حوالى خيوه فرستاد و چون دربار ايران را سرگرم جنگ با انگلستان ديد ، موقع را مغتنم شمرد و رسما از سال 1265 قمرى ( مطابق با 1848 ميلادى ) سپاهيان آن دولت به تدريج اطراف آرال و سمرقند و تاشكند را تصرف كردند و بعدها بر مرو نيز دست يافتند . خان بخارا در برابر تعرض سپاه روس ، مدتى مقاومت و از دربار ايران نيز استمداد كرد . ليكن به زودى از پا درآمد و آن شهرستان نيز به تصرف قواى روس درآمد 1285 قمرى ( 1868 ميلادى ) و خان حاكميت دولت روسيه را بر سمرقند نيز تصويب نمود . كوشش ناصر الدين شاه براى سركوب كردن تركمانان مهاجم به خراسان شمالى ، در طول سال‌هاى 1286 - 1287 قمرى ، به علت بروز اختلاف بين دو سردار ايران يعنى حشمت الدوله و قوام الدوله به نتيجه نرسيد ، تا آن‌كه حاجى ميرزا حسين خان سپهسالار صدراعظم ايران تصميم گرفت كه از راه سياست و تدبير ، دوستى رؤساى تركمان را نسبت به ايران جلب كند . بدين منظور حاجى ميرزا رضى خان معظم الملك را مخفيانه به مرو فرستاد و او موفق شد كه تركمانان آن ناحيه را به اطاعت از دربار ايران برانگيزد . قرار بر اين شد كه يك نفر حكمران به عنوان نماينده‌ى دولت مركزى ايران به مرو فرستاده شود و بيست نفر از سران تركمان به تهران بيايند و قراردادى درباره‌ى تبعيت آنان از ايران و شرايط آن تدوين شود . روسيه تزارى وقتى از اين جريان آگاه شد مانع از انجام مقصود ايران گرديد . دست‌اندازى روسيه تزارى به مرزهاى شمال شرقى ايران به وسيله‌ى نيروهاى مسلح آن كشور پس از شكست نيروى ايران در مرو ، از سال 1290 قمرى ( 1873 ميلادى ) به عنوان سركوب كردن تركمانان راهزن و تأمين ارتباط تجارتى ، آغاز گرديد . در اين سال نيروى تحت فرمان كاوفمان « 1 » به مسكن تركمانان « يوموت » يا يموت در شمال رود اترك هجوم بردند و پنج سال بعد يعنى در سال 1295 قمرى ( 1878 ميلادى ) سرتيپ لازاف « 2 » سردار ارمنى تابع روسيه ،

--> ( 1 ) - Kaufman ( 2 ) - Lazarov