على اصغر شميم

236

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

به آن ناحيه لشكركشى كرد تا بالاخره ژنرال اسكوبلف « 1 » مأمور شد كه كار اشغال نظامى نواحى موردنظر دربار روسيه را تكميل كند . وى در سال 1298 قمرى ( 1880 ميلادى ) با سپاه كامل و مجهزى به سرزمين تركمانان تكه حمله برد . تركمانان رشيدانه دفاع كردند ليكن سرانجام مغلوب شدند و بالاخره در سال 1299 قمرى ( 1881 ميلادى ) گوگ تپه يا ( گوى تپه - تپه‌ى آبى ) آخرين پايگاه تركمانان به تصرف روس‌ها درآمد . از آن تاريخ مساكن آنان با بقيه‌ى نواحى اشغال شده به وسيله‌ى نيروى روسيه تزارى در جوار مرزهاى كنونى شمال خراسان از درياى خزر تا رود تجن به عنوان ايالت ماوراء بحر خزر جزء امپراتورى روسيه گرديد . ناصر الدين شاه كه در برابر عمل انجام شده قرار گرفته و در مقابل امضاى معاهده‌ى پاريس و از دست دادن قسمتى از مرزهاى شرق ايران به نفع بريتانيا ، ناگزير بود كه در برابر همسايه‌ى زورمند شمالى و رقيب سياسى و استعمارى بريتانيا نيز سر تسليم فرود آورد . طبق معاهده‌ى مورخ 29 محرم سال 1299 هجرى قمرى مطابق با دسامبر 1881 ميلادى كه در تهران منعقد گرديد ، تسلط روسيه را بر سراسر مرزهاى از دست رفته‌ى شمال شرقى خراسان به رسميت شناخت . قرارداد مرزى كه به وسيله‌ى ميرزا سعيد خان موتمن الملك وزير امور خارجه ايران و ايوان زينوويف سفير و نماينده‌ى مختار روسيه به امضا رسيد ، شامل چهار فصل بود . در فصل اول نقاط و محل عبور خط مرزى تعيين و در فصل دوم پيش‌بينى شده بود كه كميسرهاى ( نمايندگان ) ايران و روسيه برطبق فصل اول خط سرحد را به‌طور صريح ، ترسيم و در مرزها علامت‌گذارى كنند . زورگويى يك دولت غاصب توسعه‌طلب و ناتوانى و درماندگى يك حكومت فاسد محكوم به زوال را مىتوان از مفاد فصل چهارم اين عهدنامه به خوبى دريافت اينك عين فصل چهارم از عهدنامه‌ى ذيلا نقل مىشود : فصل چهارم - چون منبع رود فيروزه و منابع بعضى رود و انهارى كه ايالت ماوراء بحر خزر متصله به سرحد ايران را مشروب مىكند در خاك ايران واقع شده است ، دولت عليه ايران متعهد مىشود كه به هيچ‌وجه نگذارد از منبع ، الى محل خروج از خاك ايران در امتداد رود و انهار مزبوره قراء جديدى تأسيس شده و به اراضى كه بالفعل زراعت مىشود ، توسعه داده شود و نيز براى اراضى كه فعلا در خاك ايران مزروع است ، بيش از آن مقدارى كه لازم است

--> ( 1 ) - Skobelef