على اصغر شميم
23
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
پايتخت ايران ( 1135 هجرى قمرى ) وحدت سياسى و ادارى ايران از ميان رفت و در هر گوشهاى از كشور پهناور ما قواى محلى و نيروهاى دول متجاوز همسايه ، شروع به خودنمايى كردند ؛ به طورى كه در سال 1138 كه سه سال از سقوط پايتخت صفوى به دست افغانها گذشته بود ، در ايران غربى قواى عثمانى و شمال غربى و سواحل درياى خزر قواى روسيه تزارى ، در آذربايجان و قزوين قواى شاه طهماسب دوم ( فرزند شاه سلطان حسين ) ، در خراسان ملك محمود سيستانى و افغانهاى ابدالى فرمانروايى داشتند و در حقيقت براى اشرف افغان كه در اصفهان و فارس براى بسط نفوذ خود تلاش خارق العادهاى مىكرد از سلطنت ايران جز نامى بيش باقى نمانده بود . اين وضع زمينهى مساعدى براى پيشرفت مقاصد نادر كه در همان اوقات قواى كوچكى در شمال خراسان گرد آورده بود ، فراهم ساخت . شاه طهماسب دوم كه به كمك عدهاى از فراريان قزلباش و ايلات خمسه و افشار بر آذربايجان و قزوين و گيلان دست يافته بود ، درصدد جلب كمك و مساعدت ايلات قاجار برآمد و در سال 1137 عازم گرگان شد . فتحعلى خان از سران بزرگ دستهى اشاقهباش قاجار با زبدگان جنگى ايل خود و عدهاى از افراد يوخارىباش به اردوى طهماسب دوم آمد و مأمور فتح تهران شد . فتحعلى خان قاجار در اين مأموريت شهرتى كسب كرد ، زيرا با سپاه معدود خود توانست از پيشروى سپاه اشرف افغان به طرف شمال جلوگيرى كند و بر اثر همين حسن خدمت از طرف شاه طهماسب دوم به سپهسالارى اردوى پادشاه صفوى منصوب گرديد و بدينترتيب براى اولين بار يكى از افراد ايل قاجار بزرگترين منصب نظامى را در دستگاه صفويه به دست آورد . نخستين قربانى جاهطلبى نادر خراسان چنانكه اشاره كرديم ، در تصرف ملك محمود سيستانى بود و سه نيروى مختلف درصدد فتح مشهد بودند : يكى نيروى افغانهاى ابدالى و ديگر قواى نادر و سومى شاه طهماسب دوم بود كه به هر تقدير خراسان را براى تحكيم مقام سلطنت و بسط نفوذ خود لازم مىدانست و براى اينكه لااقل يكى از دو نيروى مقابل را از كار انداخته باشد ، از گرگان با نادر ارتباط برقرار كرد و فرستادهى شاه « 1 » نامهى محبتآميز او را به نادر داد ، وى را به مساعدت با شاهزاده صفوى تشويق نمود و پس از چند بار مكاتبه و مبادلهى نامه ، نادر به اردوى طهماسب پيوست و بدينترتيب دو نيروى مزاحم به نيروى واحدى مبدل گرديد و اميد طهماسب به فتح
--> ( 1 ) - فرستادهى شاه طهماسب ، حسن على بيگ ملقب به معير الممالك بود .