على اصغر شميم
228
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
امتيازات سياسى و اقتصادى نفوذ سياسى انگلستان در ايران بعد از عقد معاهدهى پاريس ، مقدمه به دست آوردن امتيازات اقتصادى بزرگى براى اتباع آن دولت گرديد . چنانكه در سال 1309 هجرى ( مطابق با 1891 ميلادى ) انحصار فروش دخانيات در ايران به يكى از اتباع دولت انگليس داده شد و همين امر مقدسه بروز نهضت جديدى در ميان طبقات مردم گرديد و چند تن از روحانيون منجمله حاجى ميرزا حسن شيرازى حكم تحريم استعمال دخانيات را صادر كردند و در نتيجه ناصر الدين شاه امتياز را لغو كرد ولى انگليسها ، بعدها به گرفتن امتيازات مهمترى نايل گرديدند و دارندهى امتياز دخانيات نيز مبلغى بابت غرامت از دولت ايران گرفت . قيام آقا خان كرمانى در زمان محمد شاه و كمكهايى كه عمال انگلستان و حكومت هند به وى كردند ، مقدمهى انتزاع قسمتى از بلوچستان ايران از ايران بود . زيرا از آن پس انگلستان به بهانههاى گوناگون مانند قلع و قمع طوايف شيخ ساكن كنار رود سند كمكم در داخلهى بلوچستان نفوذ به هم رساند و بعضى از رؤساى استقلالطلب و غافل بلوچ را بر ضد ايران برانگيخت و ناصر الدين شاه از سركوبى طوايف بلوچ و حفظ مرزهاى ايران در جنوب شرقى عاجز ماند . در سال 1280 قمرى ( مقارن سال 1863 ميلادى ) سر فردريك گلدسميد « 1 » از اتباع انگلستان كه براى تأسيس تلگراف در جنوب ايران استخدام شده بود ، پيشنهادى در باب تعيين حدود بلوچستان و ملكيت بندر گوادر به ناصر الدين شاه داد و قرار شد كه نمايندگان ايران و انگلستان خط سرحدى را تعيين كنند . ناصر الدين شاه چندان توجهى به آن امر نكرد و مهندسان انگليسى به تنهايى و بدون مشاوره با نمايندگان ايران ، خط سرحد را تعيين كردند و قرارداد مرزى را كه خود تنظيم نموده بودند ، به ناصر الدين شاه قبولاندند و مقارن قتل ناصر الدين شاه و جلوس مظفر الدين شاه ( 1313 هجرى مقارن با 1896 ميلادى ) هيئت ديگرى به رياست كلنل هالديچ « 2 » مسافت ميان كوهك و سرحد ايران و افغانستان را نيز به ميل خود سرحدبندى كردند و قسمتى از دشت هشتادان در مشرق خراسان در سال 1309 قمرى ( 1891 ميلادى ) به وسيلهى ژنرال مكلين « 3 » انگليسى تحديد حدود شد و پروتكلهايى كه در اين زمينه تهيه نموده بودند ، به
--> ( 1 ) - Sir Frederic Goldsmid ( 2 ) - Col . Holdich كه بعدا معروف به سر توماس Sir Thomas شد . ( 3 ) - G . Maclean