على اصغر شميم
211
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
6 - مطالبات يكى از اتباع انگليسى در مورد معاملهى آهن در قرهداغ ( ارسباران كنونى ) تصفيه شود . 7 - مطالبات افسران انگليسى كه قبلا در ارتش ايران خدمت كردهاند ، پرداخته شود . 8 - استقرار مجدد روابط سياسى بين ايران و انگليس منوط به انعقاد و امضاى پيمان بازرگانى بين دو دولت خواهد بود . يادداشت وزارت خارجهى انگليس در تهران مورد مطالعه قرار گرفت و چون محمد شاه مىخواست هرچه زودتر جزيرهى خارك از نيروهاى انگليسى تخليه شود ، شرايط آن دولت را پذيرفت ولى در تخليهى غوريان مسامحه كرد و نيروهاى دريايى بريتانيا همچنان در جزيرهى خارك باقى ماندند تا سرانجام در ماه صفر سال 1257 هجرى ( آوريل 1841 ميلادى ) فرمان واگذارى غوريان به عمال كامران ميرزا ( كه خود را شاه كامران خوانده بود ) صادر و آن ناحيه با حضور نمايندهى دولت انگليس به كامران ميرزا واگذار گرديد و انگليسها ظاهرا خارك را تخليه كردند « 1 » . تجديد روابط سياسى مكنيل و هيئت نمايندگى انگلستان ، پس از آنكه مواد مندرج در يادداشت دولت انگليس به وسيلهى محمد شاه اجراء شد ، به ايران بازگشتند و در اوايل شعبان 1257 هجرى ( اوايل اكتبر 1741 ميلادى ) به تهران رسيدند . محمد شاه از هيئت سياسى بريتانيا به گرمى پذيرايى كرد و عهدنامهى بازرگانى بين دو دولت ايران و انگليس كه قبلا تدوين و تهيه شده بود ، روز 12 ماه رمضان 1257 هجرى ( 28 اكتبر 1841 ميلادى ) به امضاى حاجى ميرزا ابو الحسن خان شيرازى وزير امور خارجهى ايران و سرجان مكنيل سفير و نمايندهى فوق العادهى بريتانيا رسيد . عهدنامهى تجارتى شامل دو فصل و فصل اول آن مربوط به آزادى تجارت بين ايران و انگلستان و ممالك تابع انگليس بود و بازرگانان دو دولت حق داشتند از مقررات مربوط به دولتهاى كاملة الوداد اروپا در مورد پرداخت حق گمرك و امثال آن بهرهمند شوند و بازرگانان هريك از دو دولت كه ساكن خاك كشور متعاهد ديگر باشند ، از هرگونه رعايت و احترام مخصوص برخوردار خواهند بود . در فصل دوم معاهده تصريح شده است كه وابستهى بازرگانى بريتانيا در تهران و تبريز و
--> ( 1 ) - چنانكه در فصول پيش اشاره كردهايم جزيرهى خارك بر اثر عدم توجه دربار ايران به تدريج زير نفوذ نظامى و اقتصادى انگلستان قرار گرفت .