على اصغر شميم
194
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
در اواخر دورهى توقف ميرزا تقى خان وزير نظام در ارزنة الروم ، چون مقامات دولت عثمانى به لياقت و درايت و كاردانى او پى بردند ، براى جلوگيرى از موفقيت نمايندهى ايران درصدد توطئه عليه وزير نظام برآمدند و قاضى شهر ، مردم كوچه و بازار را عليه وزير نظام برانگيخت « 1 » . شورشيان به خانهى هيئت نمايندگى ايران هجوم بردند و دو تن از همراهان نمايندهى ايران را پارهپاره كردند و عدهاى از مستحفظين را مجروح ساختند . خود ميرزا تقى خان نيز در اين واقعه زخمى شد و لحظه به لحظه بر فعاليت و كوشش مهاجمين افزوده مىشد . نمايندهى روسيه براى رفع غائله نهايت كوشش را به كار برد و سرانجام هنگامى كه ميرزا تقى خان از هرگونه اقدام مسالمتآميز مأيوس و مصمم شد كه سربازان خود را به دفاع مسلح در برابر مهاجمين فرمان دهد ، بحرى پاشا فرماندهى پادگان ده هزار نفرى عثمانى در ارزنة الروم با عدهاى سرباز سوار به كمك ميرزا تقى خان شتافت « 2 » . در اين گيرودار بحرى پاشا نيز مجروح شد و به فرمان او قاضى شهر ، مردم را پراكنده ساخت و آنگاه بحرى پاشا از ميرزا تقى خان و همراهانش خواست كه در اردوگاه او در خارج شهر منزل بگيرند و بدينترتيب جلسات بعدى كميسيون در اردوگاه بحرى پاشا تشكيل مىشد . پس از آنكه ميرزا تقى خان با انتقال هيئت نمايندگى ايران از شهر به اردوگاه بحرى پاشا موافقت كرد ، اسعد پاشا حكمران ارزنة الروم گفت كه هيئت نمايندگى ايران بايد به لباس مردم شهر ملبس شوند و از ميان مردم بگذرند و گرنه ممكن است بار ديگر شورش و بلوا برخيزد . ميرزا تقى خان گفت : « من هرگز نام ايران را به ننگ آلوده نمىكنم و با جامهى عثمانى به بهشت جاودانى نمىروم ، اگر خواهى هماكنون با اين چند تن مردم مجروح كه مراست ، سوار مىشوم و بدين شهر عبور مىدهم ، اجازت كنيد تا همهى مردم به مبارزات ما بيرون شوند و مردم ايران و حمله شيران را بدانند « 3 » » . ميرزا تقى خان از شورش و غائله ارزنة الروم كه بحرى پاشا و رجال ديگر عثمانى آن را مايهى ننگ و رسوايى دولت متبوع خويش مىدانستند . مانند مردان بزرگ و هوشيار سياسى
--> ( 1 ) - بهانهاى كه دستآويز قاضى ارزنة الروم و اسعد پاشاى آن شهر براى تحريك مردم عليه هيئت نمايندگى ايران گرديد ، بنا به نقل ناسخ التواريخ اين بود كه يكى از همراهان نمايندهى ايران به يك كودك ترك تجاوز كرده است و چون از ميرزا تقى خان در اينباره استيضاح شد ، صريحا آن را تكذيب كرد و گفت اگر چنين امرى اتفاق افتاده باشد او خود گناهكار را طبق قانون شرع به كيفر خواهد رسانيد . ( 2 ) - بحرى پاشا بيش از حركت از اردوگاه خود براى آنكه مبادا افواج ارزنة الروم تحت فرمان او به شورشيان ملحق شوند ، اسلحهى آنان را گرفت . ( 3 ) - ناسخ التواريخ ، جلد دوم ، تاريخ قاجاريه .