على اصغر شميم
193
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
كرور تومان ( 000 / 500 / 2 تومان زر مسكوك ) خسارت طلبيد و سفير عثمانى چون در رد يا قبول اين پيشنهاد از خود اختيارى نداشت ، طبعا مسئلهى خسارت و غرامت محمره همچنان معوق مانده و موضوع تشكيل كميسيون حل اختلاف كه به هر تقدير با منافع سياسى انگليس و روسيه ارتباط داشت را دنبال كرد و قرار شد كميسيون در ارزروم تشكيل شود و مفاد عهدنامهى سال 1239 هجرى قمرى را مورد بحث و مذاكره قرار دهند و آن را تكميل كنند . پس از موافقت محمد شاه و سلطان عثمانى با كميسيون حل اختلاف ، بار ديگر ميرزا جعفر خان مشير الدوله كه با روحيه و طرز فكر اولياى دولت عثمانى آشنا بود ، به نمايندگى ايران در دربار عثمانى و شركت در كميسيون مأمور گرديد . اما چون مشير الدوله قبل از رسيدن به مرز عثمانى بيمار شد ، محمد شاه ميرزا تقى خان وزير نظام ( كه بعدا به اميركبير ملقب شد ) پيشكار و رئيس لشكر ناصر الدين ميرزا وليعهد را براى انجام اين مأموريت برگزيد و او با دويست تن نويسنده و منشى و مترجم و فرماندهى توپخانه و زبدگان سپاه آذربايجان عازم ارزنة الروم شد . مأموريت وزير نظام كميسيون حل اختلاف براى مشاوره و اخذ تصميم دربارهى سرحدات دو دولت در سال 1259 هجرى قمرى در ارزنة الروم با حضور ميرزا تقى خان وزير نظام نمايندهى ايران و انورافندى « 1 » نمايندهى عثمانى و كلنل ويلميز « 2 » و ميجر فرانت « 3 » و روبرت كرزن « 4 » ، نمايندگان انگلستان ، كلنل دنيز « 5 » نمايندهى دولت تزارى روسيه تشكيل گرديد و مذاكرات كميسيون هجده جلسه و به مدت سه سال و چند ماه به طول انجاميد و چون موافقت دربارهى تعيين مرزها حاصل نشده بود ، مقرر گرديد كه عهدنامهى جديدى بين دو دولت منعقد گردد و موارد اختلاف دولتين را بهطور كلى حل كند .
--> ( 1 ) - پاشاى ارزروم يكى از افسران عالىرتبه را با پنجاه سوار به استقبال نمايندهى ايران فرستاد و به وزير نظام تكليف نمود كه در مدت اقامت هيئت ايرانى در ارزنة الروم مهمان پاشا باشند ولى ميرزا تقى خان نپذيرفت . روز ديگر نيز پاشا مبلغى در حدود دويست تومان سكه طلا براى ميرزا تقى خان فرستاد و پيام داد كه هرروز و هر ماه آنچه خواهد دستور دهد تا فرستاده شود ، ولى نمايندهى شجاع و منيع الطبع ايران پول را پس فرستاد و اظهار داشت به هيچوجه احتياج به كمك پاشا ندارد . ( 2 ) - Colonel Wiliams ( 3 ) - Major Ferrant ( 4 ) - Robert Curson ( 5 ) - Colonel Dainese