على اصغر شميم
191
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
اتريش بود و از راه استانبول مىبايستى به اروپا برود ، به استانبول فرستاد . مشير الدوله و آجودانباشى در نيمهى ماه رمضان همان سال به استانبول رسيدند و با سلطان محمود خان ثانى ( 1223 - 1255 هجرى قمرى ) ملاقات كردند « 1 » . سفير ايران از صدراعظم و وزير خارجهى عثمانى خواست كه دولت عثمانى ، خسارات وارده بر محمره و مردم آن شهر را جبران كند و پاشاى بغداد را به كيفر اعمال خودسرانهى خويش برساند و ضمنا از جانب محمد شاه به سلطان اعلام نمايند كه اگر پيشنهاد ايران مورد قبول واقع نشود ، « دولت ايران اين كينه را باز خواهد جست و زيان محمره را باز خواهد گرفت » . مذاكرات مشير الدوله با امناى دولت عثمانى بىنتيجه ماند ، زيرا دولت عثمانى محمره را جزو امپراتورى عثمانى مىدانست و صدراعظم و وزير امور خارجهى آن دولت به سفير ايران گوشزد كردند كه حملهى پاشاى بغداد به محمره براى سركوب كردن شورش رعاياى عثمانى در آن شهر بوده و ارتباطى با ايران نداشته است . در آخرين جلسهى مذاكرات نمايندهى ايران با رجال دربار عثمانى ، سفراى روس و انگليس و بعضى از كشورهاى ديگر اروپايى حضور داشتند و چون مشير الدوله مدارك و دلايلى براى اثبات حق حاكميت ايران بر محمره همراه نداشت ، ناچار سكوت كرد . اتفاقا كمى بعد يعنى در اوايل سال 1255 هجرى سلطان محمود خان ثانى وفات يافت و عبد المجيد اول ( 1255 - 1277 هجرى قمرى ) جانشين او شد . در اين موقع سپاه عثمانى از ابراهيم پاشا پسر محمد على پاشا فرمانرواى مصر شكست خورد و قسمتى از ناوگان جنگى عثمانى به تصرف محمد على پاشا درآمد « 2 » . مشير الدوله به عنوان اينكه از طرف شاه ايران احضار شده است ، عازم ايران گرديد و پس از حركت او اولياى دولت عثمانى متوجه شدند كه بازگشت سفير ايران به منظور آگاه ساختن دولت ايران از ضعف و فتورى بود كه پس از شكست از پاشاى مصر بر نيروى عثمانى عارض گرديده است و به همين جهت درصدد برآمدند كه از بروز جنگ جلوگيرى و موجبات رضايت ايران را فراهم كنند . از طرف ديگر محمد شاه يكى از درباريان خود به نام قنبر على خان ما فى را به بغداد فرستاد و به عليرضا پاشا حكمران عراق عرب پيام داد كه در صورت امتناع از جبران خسارت وارده به محمره ، با نيروى نظامى او را به تأمين خسارت مجبور خواهد ساخت . اندكى قبل از فوت سلطان محمد خان ثانى ، چون عبد اللّه پاشا بابان حكمران سليمانيه و
--> ( 1 ) - آجودانباشى سفر خود را به سوى اروپا ادامه داد و شرح اين مسافرت در فصول آينده خواهد آمد . ( 2 ) - عامل اين انتقال انگليسىها بودند .