على اصغر شميم
178
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
پست و تلگراف گامهاى اوليه براى تنظيم امور پست و تأسيس چاپارخانههاى مرتب را ، ميرزا تقى خان اميركبير برداشت و اساس و پايهاى كه آن مرد بزرگ در اينباره برقرار نمود ، به مرور زمان استحكام و توسعه يافت بهطورى كه تا سال 1310 هجرى قمرى ، تعداد چاپارخانهها در سراسر كشور به 172 رسيد . ميرزا على خان امين الملك كه به امر ناصر الدين شاه به وزارت رسائل و پست منصوب شده بود ، در سال 1291 هجرى پس از بازگشت شاه از اروپا ، يك هيئت اتريشى را به رياست ريدرر « 1 » براى ادارهى امور پست ايران استخدام كرد و هيئت مزبور از سال 1292 زمام امور پست را در دست گرفت و به تدريج قاصدها و پيكهاى پياده به پيكهاى سواره مبدل و حمل و نقل پستى نسبت به سابق سريعتر گرديد . ريدرر تا سال 1294 در مقام خود باقى ماند و پس از بازگشت او به اتريش ، يك نفر روسى به نام استال « 2 » به مديريت كل چاپارخانه منصوب گرديد و او دكتر آندرهاس « 3 » را به عنوان مفتش كل چاپارخانههاى ايران استخدام نمود و در 19 شوال 1295 ( 1878 ميلادى ) ايران به عضويت اتحاديهى بين المللى پست پذيرفته شد . خدمت استال در مقام مديريت كل پست ايران ، چندان دوام نيافت و ادارهى امور پست به دست خود ايرانيان افتاد و ضمنا مبادلهى پستى بين ايران و اروپا از راه روسيه و بين ايران و هند و خاور دور از راه بوشهر برقرار گرديد . پس از كشته شدن ناصر الدين شاه در اوايل سلطنت مظفر الدين شاه يك هيئت بلژيكى براى ادارهى امور پست استخدام شدند كه رياست آنان با نوز « 4 » بود و اين شخص تا انقلاب مشروطيت ايران در خدمت دولت بود و از رياست پست تهران به تدريج به مقام مديريت كل پست ايران ارتقا يافت . نخستين خط تلگراف در سال 1267 هجرى ( سال سوم سلطنت ناصر الدين شاه ) به عنوان آزمايش بين قصر گلستان و باغ لالهزار كشيده شد و طى دو سال تهران به وسيلهى شبكهى تلگراف به رشت ، تبريز ، اصفهان ، همدان ، شيراز و مشهد ارتباط يافت . در احداث شبكهى تلگرافى ايران شركتهاى وابسته به روسيه و انگلستان دخالت داشتند و مدتها خطوط تلگرافى شمال ايران در اختيار عمال روسيه و خطوط ارتباطى نواحى غرب و جنوب و بنادر ايران در
--> ( 1 ) - Riederer ( 2 ) - Stahl ( 3 ) - Dr . Andereas ( 4 ) - Nuse