على اصغر شميم
179
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
خليجفارس در اختيار عمال بريتانيا بود « 1 » . بهطور كلى علاوه بر خطوط تلگرافى داخلى ، ارتباط تلگرافى ايران با ممالك اروپايى و هند و خاور دور نيز ، در اختيار انگلستان و روسيه قرار گرفت . راهآهن مسافرتهاى ناصر الدين شاه به اروپا ، فكر احداث خط آهن را در ايران به وجود آورد . شاه ايران در لندن در اين باب مذاكره كرد و امتيازاتى نيز به اتباع انگلستان داد و سپس به يك نفر فرانسوى و بعضى از بازرگانان ايرانى از قبيل حاجى محمد حسن امين الضرب و بعضى از مؤسسات بيگانه مانند بانك استقراضى روس در ايران ، براى احداث خط آهن امتيازاتى اعطا نمود و در اين مورد عليرغم مخالفت افكار عمومى پافشارى كرد . خط آهن تهران به شهر رى ( حضرت عبد العظيم ) كه عوام آن را ماشين دودى نام داده بودند ، يادگار تلاشهاى ناصر الدين شاه براى احداث خطوط آهن در ايران است « 2 » . ضرب سكه بهطورى كه قبلا اشاره كردهايم ، يكى از اقدامات مفيد اميركبير تأسيس ضرابخانه در تهران بود . پيش از ايجاد كارخانهى ضرب سكه هريك از شهرستانهاى ايران بهطور جداگانه و مستقل ، نقود مورد احتياج خود را از پول ( كوچكترين واحد نقد ) تا قران سكه مىزدند و بدين ترتيب سكههاى گوناگونى كه عيار و وزن آنها با يكديگر متفاوت بود ، در ايران رواج داشت . اميرنظام گروسى كه در سال 1283 هجرى قمرى سفير ايران در پاريس بود ، يك دستگاه ماشينآلات ضرب سكه خريد و به ايران فرستاد . ماشينآلات مزبور به علت نبودن وسايل حمل و نقل سالها در بندر انزلى در انبار كالا باقى ماند و سرانجام در سال 1294 هجرى كارخانه ضرب سكه و قالبگيرى در تهران داير گرديد و چون محمد ابراهيم امين السلطان رئيس ضرابخانه بود ، سكههاى جديد نقره به « قران امين السلطان » معروف شد . ادارهى امور ضرابخانه از سال 1300 هجرى به حاجى محمد حسن اصفهانى واگذار گرديد و وى با عنوان « امين دار الضرب » ادارهى ضرابخانه را بر عهده گرفت و با خريدارى نقره از تجار
--> ( 1 ) - شرح احداث خطوط تلگرافى به وسيلهى انگلستان در فصول آينده خواهد آمد . ( 2 ) - بواتال Boitale فرانسوى صاحبامتياز احداث خط آهن تهران - شهر رى پس از احداث آن خط چون از عهدهى انجام تعهدات خود برنيامد امتياز خود را به يك شركت بلژيكى كه امتياز احداث سرويس واگن شهرى را در تهران داشت واگذار نمود .