على اصغر شميم
177
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
« چون اعظم و مهم امور دولت نظم مملكت و سرحد و آسودگى رعايا و رفع ظلم و ستم شريكى در ميان آنها و انتظام مهام قشون و قورخانه و مهمات عسكريه و ساير شعب و ادارات است و ايجاد انتظام اين مهام در خارج و تشكيل قوانين و تدبيرات لازمهى آن منوط به اجراى سريعه نافذه احكام مفيده و تشبثات صحيحهى دولت است و آن اجراى احكام و استحكام مبانى افكار صايبه هم منوط به وجود وزراء و نوكرهاى صاحبتجربه دولتخواه عاقل كامل باغيرت است ، لهذا به موجب اين دستخط كه خودمان مىنويسيم اختيار و اقتدار كامل مىدهيم به وزراى منتخبين حاليه دولت كه در مجلس دربار اعظم حكم به جلوس فرمودهايم كه از اين تاريخ به بعد در هر قسم از امور دولت از جزئى و كلى مختار و مجاز و قادر خواهند بود كه قرارهايى كه متضمن خير و صلاح دولت و ملت باشد بگذارند و آنچه را كه آنها صلاح دانسته و به عرض برسانند قبول فرموده و رد نخواهيم كرد و نفاذ امر و قدرت سلطنت را به هيئت اين مجلس اعطاء مىفرماييم كه انشاء اللّه تعالى آنچه منظورات و مقصودات دولت در ترقى امور ملك و ملت متصور است در اجراى احكام به عرصهى ظهور و بروز آورده خاطر ما را از حسن خدمات و خيرانديشىهاى خودشان خرسند و مسرور نمايند و حسن ظن و التفات ما را نسبت به خودشان روزبهروز زيادتر كرده اعمال نيك خود را بر همه ظاهر نمايند . تحريرا « 98 » « 1 » يك سال پس از صدور فرمان ، ناصر الدين شاه در تقسيم كار بين وزراء تجديدنظر كرد و تعداد وزارتخانههاى مسئول به سيزده رسيد . به اين شرح : جنگ ، داخله ، ماليه ، خارجه ، عدليه ( عدليهى عظمى ) ، دربار اعظم خزانه و گمرك ، وظايف و اوقاف و پست ( وزير اين وزارتخانه مديريت داخلى مجلس وزراء را نيز داشت ) دفتر لشكر ، فلاحت و تجارت ، علوم و تلگراف و معادن ، فوايد عامه ، بقايا ، صنايع ، انطباعات و دار الترجمه . بهويژه وزيران مكلف بودند در ساعات معين از روز تعيين شده در هر هفته گزارش اقدامات خود را به شاه بدهند و روزهاى پنجشنبه هر هفته مخصوص احضار وزرا و شاهزادگان بود . دار الشوراى كبراى دولتى روزهاى شنبه و سهشنبه هر هفته تشكيل جلسه مىداد و تعداد اعضاء آن به ميل و ارادهى شاه تغيير مىكرد . در سال 1300 هجرى بيست و سه تن از وزيران و شاهزادگان و حكمرانان درجهى اول ( كه همه از شاهزادگان بودند ) و رجال و اعيان ، عضو دار الشورا بودند و دربارهى مسائل و امور مملكتى ( غير از مسئلهى خزانه مخصوص سلطنت و هزينههاى دربار ) گفتگو مىكردند .
--> ( 1 ) - منتظم ناصرى ، جلد سوم ، تاريخ قاجاريه .