على اصغر شميم

170

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

اجتماعى سيد مبنى بر مساوات و آزادى بود ، در روشن كردن افكار مردم ايران و عثمانى كوشيد . ولى عاقبت پس از انتشار 18 شماره روزنامه ، انگليس‌ها وسايل تعطيل آن را فراهم كردند . ناصر الدين شاه كه هنگام مسافرت سيد به مصر ، به تدريج به احوال و افكار او آشنا شده بود ، در سال 1303 هجرى قمرى به وسيله‌ى صنيع الدوله وزير انطباعات او را به ايران دعوت كرد . سيد به شيراز آمد و در آنجا ميرزا فرصت شيرازى و ملك المتكلمين با او ملاقات كردند و چون به تهران رسيد ، درباريان ذهن ناصر الدين شاه را به او مشوب كردند « 1 » و سيد با خاطرى آزرده به روسيه و از آنجا به اتريش رفت . در سال 1306 هجرى قمرى ( مطابق با 1888 ميلادى ) كه ناصر الدين شاه در اروپا مشغول گردش و سياحت بود ، از شهرت سيد جمال الدين به حيرت افتاد و درصدد دلجويى و دعوت او به تهران برآمد ، سيد نيز به عهد و پيمان شاه اطمينان كرد و در سال 1307 هجرى به تهران آمد . ليكن بار ديگر بر اثر دسيسه و حيله‌هاى سياسى ، مورد بغض شاه قرار گرفت و در حضرت عبد العظيم متحصن شد . مأمورين شاه او را از آنجا خارج و به عتبات تبعيد كردند . وى ناچار بار ديگر به لندن رفت و در آنجا روزنامه‌اى به نام « ضياء الخافقين » به دو زبان عربى و انگليسى انتشار داد . روزنامه‌ى مزبور هم بعد از چند شماره تعطيل شد و سيد به اسلامبول رفت . سلطان عبد الحميد به اميد آن‌كه از عقايد سيد در باب ايجاد وحدت اسلامى استفاده كند و خود رياست آن اتحاديه را عهده‌دار شود ، در اكرام سيد كوشيد . ولى عاقبت درباريان سلطان و كارگزاران انگليس ، به مخالفت با سيد برخاستند و سيد در سال 1314 هجرى يعنى يك سال پس از كشته شدن ناصر الدين شاه « 2 » در اسلامبول مسموم و در همان شهر مدفون شد . سيد شخصا تأهل اختيار نكرد ولى از منسوبان او خواهزاده‌ها و برادرزاده‌هايش هنوز در اسدآباد و همدان باقى و

--> ( 1 ) - نخستين وسيله‌ى ارتباط سيد با ناصر الدين شاه مقالاتى بود كه او در روزنامه‌ى « عروة الوثقى » انتشار مىداد . مقالات مزبور در شاه ايران مؤثر افتاد و او را به تهران احضار و به عضويت مجمع شوراى سلطنتى ( دار الشوراى كبراى دولتى ) انتخاب نمود و عقايد او در شاه تأثير زياد داشت . امين السلطان بر سر حسد آمد و سفير عثمانى را برانگيخت تا تبعيد سيد را از شاه بخواهد و ضمنا چون مىدانست كه شاه از لفظ « قانون » متنفر است ، به شاه گوشزد نمود كه سيد به علت انتشار قوانين از هند و مصر و عثمان تبعيد شده است . به اين ترتيب شاه با امين السلطان درباره‌ى تبعيد سيد از ايران موافقت كرد . ( 2 ) - ناصر الدين شاه در سال 1313 هجرى قمرى در حضرت عبد العظيم به دست ميرزا رضا كرمانى به قتل رسيد .