على اصغر شميم

136

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

انگليس‌ها كه از طريق سفارت خود در تهران رونوشتى از نامه‌ى يار محمد خان خطاب به محمد شاه به دست آورده بودند « 1 » به منظور حفظ مقررات عهدنامه ، از اين امر چشم‌پوشى كردند . ليكن دارسى تود بعد از يكسان و نيم توقف در هرات متوجه شد كه يار محمد خان هيئتى را براى مذاكره با والى خراسان به مشهد فرستاده است . دولت انگليس ماهانه كامران ميرزا را قطع كرد و تود كه از خصومت يار محمد خان با انگلستان اطمينان يافته بود ، هرات را ترك گفت . محمد شاه كه از شكست سياسى خود در برابر ديپلماسى مزورانهء بريتانيا در مورد هرات سخت ناراحت بود و لحظه‌اى از فكر هرات و افغانستان فارغ نمىشد ، عليرغم ضعف مزاج و بيمارى نقرسى كه داشت درصدد آن بود كه در فرصتى مناسب ، شكست خود را جبران كند . اما عمال سفارت بريتانيا در تهران و شهرستان‌ها بيكار ننشسته بودند و - همانطور كه قبلا اشاره كرديم - هرروز فتنه و آشوبى در نقطه‌اى از كشور ايران برپا مىساختند كه اگر محرك و مسبب اصلى آن‌ها را سياست انگليس ندانيم ، لااقل بايد قبول كنيم كه در تقويت و توسعه‌ى دامنه اين فتنه‌ها ، عمال انگليسى دخالت داشته‌اند . يكى از اين صحنه‌ها كه براى شاه و نيروى نظامى ايران دردسر بزرگى فراهم ساخت ، قيام آقا خان محلاتى رهبر فرقه‌ى اسماعيليه بود . قيام آقا خان رهبرى فرقه‌ى اسماعيليه در زمان حكومت زنديه با سيد ابو الحسن خان كهكى قمى بود كه حكومت كرمان را داشت . وى پس از عزل از حكمرانى به محلات رفت و در آنجا ساكن شد و پس از فوت او فرزندش شاه خليل اللّه ( ميرزا شاه خليل اللّه ) به مقام امامت و پيشوايى فرقه‌ى اسماعيليه رسيد . مريدان او از اقصى نقاط ايران و هند و تركستان براى زيارت او به محلات مىشتافتند و سهم امام و زكوت خود را به او تقديم مىكردند و « اگر قدرت مسافرت و يا وسيله‌ى ارسال زكوت را نداشتند آن را به دريا مىريختند و معتقد بودند كه به دست امام خواهد رسيد . « 2 » » شاه خليل اللّه پس از مدتى اقامت در محلات به يزد رفت و چون رهبر فرقه و به قول مردم آن روز داراى دم و دستگاه مفصل بود ، مورد حقد و كينه‌ى بعضى از روحانيون قرار گرفت تا آن‌كه روزى بر اثر منازعه چند تن از مريدان امام با مردم بازارى به اغوا و تحريك ملا حسين يزدى به خانه‌ى امام هجوم بردند و پس از پاره‌پاره كردن امام و چند تن از خواص او ، خانه‌ى وى را

--> ( 1 ) - تسليم رونوشت نامه يار محمد خان به سفارت انگليس نمونه‌اى از خيانت بعضى از درباريان و رجال آن عصر است . ( 2 ) - نقل قول از مؤلف ناسخ التواريخ .