على اصغر شميم
132
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
رود نقره در نزديكى هرات فرود آمد . تصرف قلعهى غوريان از نظر تأمين پيشرفتهاى بعدى سپاه ايران در نواحى كوهستانى شمال افغانستان و تأمين ارتباط اردو با مراكز پشت جبهه بسيار مفيد بود « 1 » ، ولى تسخير و تصرف هرات به علت موقع طبيعى و ضعف توپخانهى ايران و عدم دسترسى به آلات محاصره و وسايل تخريب براى سپاه ايران خالى از اشكال نبود . از طرف ديگر بعد از تسخير قلعهى غوريان سرجان مكنيل « 2 » ، سفير انگليس از تهران به اردوى محمد شاه شتافت و روابط محرمانه با كامران ميرزا برقرار ساخت و او را به مساعدت مادى و معنوى حكومت هندوستان و كمپانى انگليسى هند اميدوار كرد و عدهاى از افسران و مهندسين انگليسى را كه قبلا به ايران آمده بودند و محمد شاه روى خوشى به آنان نشان نداده بود ، به هرات فرستاد . از آن جمله يك نفر افسر متخصص توپخانه به نام پوتينجر « 3 » بود كه در استحكام حصار شهر و تشويق افغانها ، به مقاومت در برابر سپاه ايران كوشش فوق العادهاى نشان داد . محاصرهى هرات و زدوخورد بين سپاه ايران و سربازان كامران ميرزا قريب به يكسان طول كشيد . برجهاى حصار هرات دست به دست مىگشت و پيروزى به دست نمىآمد . در اواخر سال 1293 هجرى ( بهار 1838 ميلادى ) ماكنيل ، سفير انگليس ، به اردوگاه ايران در هرات رسيد و پس از گفتگوى بسيار با شاه ، از او اجازه گرفت كه به هرات برود و با يار محمد خان ، وزير كامران ميرزا ، قراردادى تدوين كند كه تا حدى مقاصد محمد شاه تأمين گردد . هنگامى كه سفير انگليس با قرارداد تنظيم شده به اردوى ايران بازگشت ، ژنرال كنت سيمونيچ « 4 » نمايندهى سياسى روسيهى تزارى به حضور شاه رسيد و يك افسر روسى را براى خدمت در اردوى ايران به شاه معرفى كرد . محمد شاه در وضع و حالت جديد از قبول و امضاى قرارداد با كامران ميرزا خوددارى كرد و تصميم به ادامهى محاصره هرات گرفت . سفير انگليس بار ديگر با شاه ملاقات و گفتگو نمود و به او گوشزد كرد كه ادامهى محاصره هرات موجب تيرگى روابط انگلستان با ايران خواهد شد . محمد شاه طى يك جلسه
--> ( 1 ) - در مجلس مشورتى ، قبل از تسخير غوريان ، حاجى ميرزا آغاسى معتقد بود كه از تصرف قلعه صرفنظر و حمله به هرات آغاز شود ، ولى ميرزا آغا خان وزير لشكر به صدراعظم گفت كه بهتر است در اينگونه امور مداخله نكند و ضمنا تعهد كرد كه طى يك هفته قلعه را فتح كند و به قول خود عمل كرد . ( 2 ) - Sir John Macneil ( 3 ) - Pottinger ( 4 ) - G . Count Simonitch