على اصغر شميم
133
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
مشورتى حاضر شد قرارداد با كامران ميرزا را امضا كند ، به شرط آنكه سفير انگليسى آنچه را از جانب دولت انگليس به شاه گفته است ، رسما بنويسد و امضا كند و شايد منظور محمد شاه اين بوده كه بدان وسيله فسخ عزيمت و نقض تصميم خود را در مورد فتح هرات معلول لزوم حفظ دوستى با انگلستان قلمداد كند . ضمنا محمد شاه از سفير انگلستان خواست كه در مقابل اين ابراز دوستى و گذشت ، دولت انگليس مبالغى به عنوان كمك به ايران بپردازد ولى سفير انگليس اين پيشنهاد را رد كرد و شاه به سفير مزبور پيام فرستاد كه اقدامات او مداخله در امور داخلى و تجاوز و تخطى به حقوق سلطنت مستقل ايران است . در اواخر سال 1253 هجرى ، دوست محمد خان باركزايى به كمك محمد شاه برخاست و برادر خود كهندل خان را مأمور جنگ در جبهه هرات كرد . وى به دستيارى يك دسته از سپاه ايران به فرماندهى حبيب اللّه خان شاهسون ، فراه را تسخير كرد . در شمال هرات نيز دستههاى سپاه ايران به مرغاب و ميمند حمله بردند و ارتباط هرات را با نواحى ديگر قطع كردند . سرانجام در حمله شديدى كه به هرات شد و پس از وارد شدن تلفات سنگين به سپاه ايران قسمتى از برج و حصار شهر فروريخت و چند دسته از سپاه ايران به شهر وارد شدند . كامران ميرزا از مقاومت و پايدارى مأيوس گرديد و درصدد برآمد كه شهر را تسليم كند . بدين منظور دروازهى شهر را گشود و فوج قراگزلو از سپاه ايران وارد شهر شدند . ليكن سفير انگليس ، سرجان مكنيل كه قبلا نيز چند بار محمد شاه را به ترك محاصره هرات دعوت كرده بود ، اردوى ايران را رها كرد و با چند تن از افسران انگليسى از جمله راولينسن « 1 » ، ستودارت « 2 » و دارسى تود « 3 » و شيل « 4 » كه همراه او بودند ، به مشهد رفت و از آنجا راه تهران را پيش گرفت « 5 » . اندكى بعد از خروج سفير انگليس از مشهد به محمد شاه خبر رسيد كه كشتىهاى جنگى انگليس جزيرهى خارك را تصرف كرده ، به بندر بوشهر نزديك شدهاند . محمد شاه كه از مساعدت تزار روس نااميد شده بود « 6 » و جنگ با انگلستان را صلاح
--> ( 1 ) - Rawlinson ( 2 ) - Stoddart ( 3 ) - D'arsy Todd ( 4 ) - Sheil ( 5 ) - در شاهرود ، از دربار انگلستان به سرجان مكنيل دستور رسيد كه مراتب عدم رضايت شديد دولت علياحضرت ملكهى انگلستان ( ملكه ويكتوريا Victoria كه يكسال قبل از اين تاريخ به سلطنت رسيده بود ) را در موضوع الحاق هرات به خاك ايران به شاه اطلاع و تذكر دهد كه تصرف آن شهر را ، بريتانيا به منزلهى يك اقدام خصومتآميز عليه خود تلقى مىكند . ( 6 ) - در حين محاصرهى هرات ژنرال بروسكى افسر روسى لهستانى الاصل كشته شد .