على اصغر شميم
117
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
فصل هشتم دورهى دوم سلطنت قاجاريه سلطنت محمد شاه و ناصر الدين شاه ( 1250 - 1313 هجرى قمرى ) « در اين دوره نتايج شوم عهدنامههاى گلستان و تركمانچاى و عوارض جنگهاى ممتد دورهى فتحعلى شاه در ايران بروز مىكند . دول ديگرى كه در اين دوره با ايران روابط سياسى خود را بسط مىدهند ، به اخذ امتيازاتى نظير امتيازات و مزايايى كه به موجب عهدنامهى تركمنچاى به روسيه داده شده بود ، موفق مىشوند و در نتيجه نفوذ سياسى و اقتصادى بيگانگان در ايران به حد كمال مىرسد و استقلال ايران و حيات اقتصادى ملت ايران ، بيش از هر زمان متزلزل مىگردد . سلاطين قاجار و درباريان آنان به علت قيودى كه عهدنامهى گلستان و عهدنامهى تركمانچاى و معاهدات نظير آنها در ايران براى سعادت عمومى ايجاد نموده بود و بر اثر خوشبينى فوق العاده نسبت به بيگانگان بسيارى از منافع كشور را به نفع بيگانه از دست مىدهند و در پايان سلطنت ناصر الدين شاه ، جسته جسته افكار انقلابى و زمزمهى آزادىطلبى ظهور مىكند و زمينهى انقلاب مشروطيت فراهم مىگردد . »