على اصغر شميم
112
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
بهلول پاشا حاكم آن شهرستان را در محل قلعه آقسراى به كلى مغلوب و وادار به تسليم نمود و پس از فتح قلعهى آقسراى مظفرانه وارد بايزيد شد و ميرزا ابو القاسم قائممقام كه حق تربيت بر عباس ميرزا و فرزندان او داشت ، در آن شهر به نام فتحعلى شاه خطبه خواند . عباس ميرزا پس از پاك كردن ناحيهى بايزيد و حوالى آن از سپاه ترك و گماشتن پادگانهاى نظامى در قلعههاى مفتوحه سپاه خود را براى حملهى جديدى در دشت ملازگرد تمركز داد . در پايان نخستين حمله ، غنايم بسيار با 16 عراده توپ به تصرف نيروى ايران درآمد و خط سوق الجيشى ارزروم زير استيلاى قواى عباس ميرزا قرار گرفت و وى ابتكار عمليات جنگى را به دست آورد . هنگامى كه عباس ميرزا قصد حمله به ارزروم را داشت ، خسرو محمد پاشا آن شهر را رها كرد و به نارين قلعه واقع در جنوب ارزروم عقب نشست . عباس ميرزا ، محمد زمان قاجار را با دو هزار پياده و 8000 سوار مأمور نمود كه با دستهاى از سپاه عثمانى كه در حدود حسن قلعه اجتماع نموده بودند به نبرد پردازد ولى سردار مزبور ناگهان در محاصرهى سپاه ترك افتاد و عباس ميرزا را به كمك طلبيد . وى با شتاب به استخلاص او رفت و دو دسته سپاه ترك را در محل بولاتلق ( در حوالى قلعهى موش ) مغلوب كرد و محمد خان را از محاصره نجات داد و بر اثر آن جنگ 17 عرادهى توپ و قريب به 000 / 200 رأس دواب و اغنام نصيب سپاه ايران گرديد . در همان اوقات قلعه ملازگرد به تصرف سپاه ايران درآمد و سردار ديگر ايران حسين خان سردار نيز قلعهى موش را متصرف شد و در پايان حملهى مزبور قلاع بايزيد و آبشگرد يادين و ملازگرد و بدليس و موش و اخلاط و توپراق قلعه كه مواضع مستحكم نيروهاى ترك در ارمنستان بود با 48 عراده توپ و غنايم ديگر به تصرف سپاه ايران درآمد ( صفر 1237 هجرى قمرى ) و دربار عثمانى ناچار براى جلب رضايت خاطر وليعهد و فتحعلى شاه ، والى ارزروم را از آن مقام عزل كرد . سپاه ديگر ايران به فرماندهى دولت شاه در حوالى شهر زور و كنار سيروانرود با كمك حسن خان فيلى و جنگجويان لرستان سپاه محمد آقاى كهيا و محمود پاشا را شكست دادند و فراريان ترك را تا كركوك عقب راندند ( محرم 1237 هجرى ) . دولتشاه سليمانيه را متصرف شد و از راه سامرا به طرف بغداد حمله برد . داود پاشا حاكم بغداد در محاصره افتاد و شيخ موسى پسر شيخ جعفر نجفى سابق الذكر را براى شفاعت نزد دولتشاه فرستاد . اتفاقا دولتشاه در همان اوقات بيمار شد و در محل طاق كسرا وفات يافت ( 26 صفر 1237 - هجرى قمرى ) . جنگ توپراق قلعه دربارهى عثمانى براى آنكه بار ديگر قواى خود را در برابر ايران آزمايش كند ، سپاهى