احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
92
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
ميرفت و همواره دولت ايران براى جلوگيرى از زيادهروى روسها بوزيرمختار انگليس متوسل ميشد و براى ممانعت از تجاوز عثمانيها دست بدامان شارژهدافر آلمان ميزد و در حقيقت مصداق الغريق يتشبث بكل حشيش بود . ما در اينجا فهرستوار بحوادث مزبوره اشاره كرده و دنبال آن بعضى از مكاتبات متبادله بين دولت ايران و سفارتخانههاى خارجى را با ذكر تاريخ و نمره درج مينمائيم قضاوت و تشخيص اينكه گناه نقض بيطرفى ايران به عهده كدام دسته از متخاصمين بوده با خوانندگان عزيز است : در اواخر ماه ذى القعده 1332 يك كشتى جنگى انگليس در رود كارون لنگر انداخت و به پاره اقدامات نظامى مبادرت ورزيد به اين جهت مأمورين عثمانى هم در نقاطى چند از جملهء در نقطه موسوم به ( ام الرصاص ) كه مقابل گمركخانه محمره است عسكرو توپ گذاشتند پس از اعتراض دولت ايران انگليسها كشتى جنگى را از كارون بردند . در تاريخ 13 ذى الحجه 1332 صبح قبل از طلوع آفتاب فرمانده روس در تبريز با يك دسته قشون به شهبندرخانه عثمانى رفته باش شهبندر عثمانى و قونسول اطريش را گرفته دفترخانه آنها را مهر كردند . در تاريخ 20 ذى الحجه 1332 فن هنتيگ نايب سفارت آلمان موقعى كه در شعبه بانك استقراضى همدان براى اخذ وجه برات حاضر شد مورد تعرض و حمله يك نفر ارمنى مستخدم بانك واقع گرديد . مسيو ويلهلم ليتن قونسول آلمان در تبريز در قونسولگرى آلمان از طرف دو نفر اتباع روس مورد حمله واقع و خيال كشتن او را داشتند مشار اليه بعد از مدافعه بواسطه ضعف مزاج بسترى گرديد بمريضخانه امريكا رفته كارهاى قونسولگرى را به امريكائيها واگذار نمود . در اوايل محرم 1333 مجددا شجاع الدوله وارد آذربايجان شد و به طرف مراغه رفت و دو فوج شقاقى و مراغه را احضار نمود . سفارت روس در تاريخ 23 محرم 1333 اطلاع داد كه عثمانيها در ساوجبلاغ اسباب و اموال پالكونيك و ويس قونسول آنجا را ضبط و تصرف نمودهاند . در ضمن مذاكره روز پنجم صفر 1333 ميان وزيرمختار انگليس و وزيرمختار روس با حضور رئيس الوزراء و وزير امور خارجه والتر تونلى وزيرمختار انگليس از فعاليت دبير ايرانى سفارت آلمان ( نگارنده اين كتاب ) و تحريك برضد متفقين شكايت كرد . كارخانه قالىبافى پتاك آلمانى در تبريز در ماه ذى الحجه 1332 از طرف روسها توقيف شد . سردار مكرى سيف السلطنه بدست عساگر عثمانى در ساوجبلاغ آذربايجان تيرباران شد . در 26 ذى الحجه 1332 خبر ورود ده هزار نفر قشون عثمانى با جمعى اكراد به قطور و حركت به طرف خوى و اصل گرديد . در ماه ربيع الاخر 1333 تعقيب واسموس قونسول آلمان مقيم بوشهر از طرف يك كاپيتن انگليسى صورت گرفت . ريمن لكنت وزيرمختار فرانسه در طى مراسله مورخه 7 ربيع الاول 1333 از اقدامات كميته انقلابيون كرمانشاه برضد متفقين و جلوگيرى از تعليم زبان فرانسه در مكتب اليانس اسرائيلى شكايت نمود