احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
93
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
در ماه ربيع الاول 1333 انگليسها در اهواز مسيو هلميش آلمانى مستخدم تجارتخانه ( ونكهوس ) را توقيف و مسيو هلست را از محمره به هندوستان تبعيد كردند و سيم دستگاه تلگراف اهواز را به يك كشتى انگليسى منتقل ساختند . ريمن لكنت وزيرمختار فرانسه در اواخر مارس 1915 ( ربيع الاخر 1333 ) تلگراف ذيل از منشى واسموس بسفارت آلمان رسيد : « در بهميارى مسيو واسموس و دكتر لاندرس و بنده را توقيف و دستگير نمودند واسموس به برازجان فرار نمود ولى بنده و دكتر لاندرس را جبرا و با بىاحترامى بسيار به بندر ريگ بردند در آنجا بتوسط حيدر خان بدست شيخ داده مشار اليه ما را بكشتى برد در آنجا بنده را رها كرده و پاره اسبابهاى مرا مسترد داشتند ولى دكتر لاندرس را به اسيرى بردند . » در آخر ربيع الثانى 1333 انگليسها به صاحبمنصبان سويدى در جنوب كه اسلحه و فشنگ باسم ژاندارمرى وارد ميكنند و محرمانه بآلمانيها ميدهند و اينكه در ماه ژانويه يكهزار و چهارصد صندوق اسلحه و قورخانه و بمب در بوشهر براى ژاندارمرى وارد شده و كاپتين لندبرگ آنها را تحويل گرفته و حمل كرده اظهار سوءظن نمودند . اختلاف عقيده وزيرمختار انگليس با وزيرمختار روس در ضمن ملاقات روز سهشنبه 11 صفر 1333 به مستوفى الممالك ثابت شد و خود مستوفى اختلاف را تشديد كرد . در اوايل ژانويه 1915 وزيرمختار انگليس به مستوفى الممالك رئيس الوزراء اظهار داشت برحسب تقاضاى همقطار روس خودم بدولت عليه اطلاع مىدهم كه فرمانفرماى قفقاز بملاحظات نظامى صلاح دانسته كه قشون روس آذربايجان را تخليه نمايد و حالا لازم است دولت ايران هم با جديت تمام از عثمانيها بخواهند كه تجاوز خود را خاتمه داده عقب بروند بعد معلوم شد اشتباهى روى داده و فرمانفرماى قفقاز چنين تصميمى نگرفته فقط ميان او و دولت روس در اين باب تبادل نظر به عمل آمده است . در ماه ربيع الاول 1333 عثمانيها شيخ غضبان مجتهد بنى لام را با چند نفر علماء ميان بنى طرف و حويزه و ساير عشاير فرستادهاند كه دعوت بجهاد كنند . در ماه ربيع الاول 1333 عمال انگليسى هولست آلمانى نماينده تجارتخانه وينگهوس را در محمره توقيف و به بصره تبعيد و اجزاء شيخ محمره در اين كار كمك نمودهاند . در ماه ربيع الاول 1333 دكتر پوژن قونسول جديد آلمان وارد اصفهان شد تجار و عده اشخاص غيررسمى با چهل پنجاه نفر ژاندارم باستقبال او رفتند اين اقدام مورد اعتراض انگليس و روس گرديد اينك مراسلات و راپورتهاى رسمى را بعنوان سند و ضبط در تاريخ ذكر مينمائيم :