احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

91

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

از چپ براست : يورينف - باتورين - كاروستووتس وزيرمختار روس - فن باخ - بارن‌توبه - خليفه نمازخانه سفارت روس خارجى ديگرى جاى قشون روس بآذربايجان بيايد و سفير كبير عثمانى به من قول داده است كه در صورت تخليه ايران از قشون روس بيطرفى ايران را محترم شمارند بديهى است در موقعى كه جنابعالى با نيت دولت ايران موافق و مساعد باشيد ممكنست از اين بابت در اسلامبول هم موافقت حاصل شود بالاخره نتيجه مذاكرات اين شد كه وزراء مختار خواستار شدند دولت ايران تقاضاى خود را كتبا بسفارت روس اظهار نمايد . روز بعد وزير امور خارجه مراسله در اين زمينه بسفارت روس نگاشته سواد آن را بسفارت انگليس ارسال و اظهار داشت نظر به مساعدتهائيكه از طرف دولت اعليحضرت پادشاه انگلستان نسبت بامور ايران مىشود مترصد است در موضوع مراسله مزبور نيز از تائيد نظريات دولت ايران مضايقه ننمايند و نظير اين اقدام را بوسيله سفارتين دولت شاهنشاهى در پطرگراد و لندن به عمل آورد بدبختانه مساعى مبذول به نتيجه مطلوبه نرسيد و پس از چهار روز يعنى در تاريخ 16 ذى القعده 1332 پاسخ منفى سفارت روس به اين مضمون بوزارت امور خارجه رسيد : « دوستدار با نهايت توقير و احترام در جواب مراسله محترمه جناب مستطاب اشرف عالى مورخه 12 شهر حال نمرهء 3167 زحمت‌افزا شده بموجب دستور العمل اولياء دولت اعليحضرت امپراطورى خاطر مودت مظاهر را قرين استحضار ميدارد كه احضار قشون روس از آذربايجان فعلا غيرممكنست زيرا فقط وجود قشون مزبور ميتواند موجبات امنيت اتباع روس و خارجه را فراهم آورد بواسطه عدم وجود قواى دولت عليه ايران اين امنيت ممكن الحصول نميباشد و البته اولياء دولت ايران مسبوق و مستحضرند كه در اين اواخر چند فقره اتفاقات ناگوار از طرف اكراد رخ داده است . در اين موقع احترامات فائقه را نسبت بجناب مستطاب اشرف عالى تجديد مينمايد . « كرستووتس » با وصول اين نامه اميد بحفظ بيطرفى ايران مبدل بيأس شد و هرآن وقوع حوادث ناگوار انتظار