احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
509
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
« مراسله ضميمه قرارداد خطاب به وثوق الدوله - جناب مستطاب اجل اشرف افخم اميدوارم كه حضرت اشرف در دوره زمامدارى با موفقيت خودتان در امور مملكت ايران يقين كردهايد كه دولت اعليحضرت پادشاه انگلستان هميشه سعى نموده است كه آنچه در قوه دارد كابينه حضرت اشرف را براى اينكه از يكطرف اعاده نظم و امنيت را در داخله مملكت تكميل و از طرف ديگر روابط صميمانه بين دولتين ايران و انگليس محفوظ باشد تقويت نمايد براى ابراز جديد اين احساسات كه همواره مكنون خاطر كابينه لندن بوده است من حالا اجازه دارم كه به حضرت اشرف اطلاع دهم كه در موقع امضاى قراردادى كه مربوط به رفرمهائى است كه كابينه حضرت اشرف اجراى آن را در نظر گرفتهايد دولت اعليحضرت پادشاه انگلستان حاضر خواهند بود با دولت عليه ايران براى اجراى تقاضاهاى ذيل موافقت نمايند . 1 - تجديدنظر در معاهدات حاضره بين دولتين 2 - جبران خسارات وارده ( مادى ) بر مملكت ايران بواسطه دول مخاصم ديگر 3 - اصلاحات خطوط سرحدى ايران در نقاطى كه طرفين آن را عادلانه تصور نمايند . انتخاب ترتيب قطعى و وسايل مقتضيه تعقيب مقاصد فوق در اولين موقع امكان موضوع مذاكره بين دولتين خواهد گرديد . موقع را براى اينكه احترامات فائقه خود را به حضرت اشرف تقديم نمايم مغتنم ميشمارم امضاء سرپرسى كاكس » يكشنبه 29 ذى الحجه الحرم 1336 - 13 ميزان 1297 - ششم اكتبر 1918 عبيد اللّه افندى شهبندر عثمانى چندى قبل بتوسط عمال انگلستان در طهران دستگير و تحويل مقامات نظامى انگليس قزوين شده بود در نتيجهء اقدامات وثوق الدوله رئيس الوزراء قرار شد بكارپرداز ايران مقيم بغداد تسليم گردد ، اينك تلگرافى از كارپرداز مزبور و از شخص عبيد اللّه افندى بدولت رسيده خواهش كردهاند وسائل حركت او بمصر و از آنجا به خاك عثمانى فراهم شود . چهارشنبه دوم محرم 1337 - نهم اكتبر 1918 « ابلاغيه سفارت فرانسه ، دول آلمان و اطريش و عثمانى متاركه جنگ فورا تقاضا و پيشنهاد سابق ويلسن رئيس جمهورى آمريكا را مبناى اساس مذاكرات صلح قبول نمودهاند . ششم اكتبر 1918 » 11 محرم الحرام - 25 ميزان 1297 - 18 اكتبر 1918 ديشب وزيرمختار ايطاليا كنت آريوابنه به علت نامعلومى انتحار كرد . براى اقامهء مراسم تعزيت عدهء از وزراء و معاونين و اعضاء ادارات دولتى در نمازخانه كاتوليك حاضر شدند . ( عكس اين وزيرمختار در صفحه 161 گراوور شده است ) چهارشنبه 16 محرم 1337 قمرى - 30 ميزان 1297 - 23 اكتبر 1918 در تكذيب شايعات منتشره وزارت امور خارجه اقدام به صدور ابلاغيهء ذيل نمود : « بيانيه وزارت امور خارجه اين اواخر چنين شايع شده بود كه دولت انگليس در نظر دارد در صورت قبول صلح از طرف دولت عثمانى قرارهائى راجع به آذربايجان با دولت معزى اليها بدهند . اگرچه دولت ايران به صحت اين شايعه اطمينان نداشت معهذا براى مزيد اطمينان در مقام تحقيق برآمده و اينك اولياء دولت انگليس چه در لندن و چه در طهران كتبا اطمينان ميدهند كه تابحال مذاكره و پيشنهادى در اين موضوع نشده و در هر صورت اين مسئله غيرقابل وقوع خواهد بود . » يكشنبه 27 محرم 1337 - 11 عقرب 1297 - 3 نوامبر 1918 در باب متاركه جنگ با عثمانى دو ابلاغيه زير يكى از طرف سفارت انگليس و ديگرى از طرف سفارت فرانسه در طهران انتشار يافت : « ابلاغيه سفارت انگليس برطانياى عظمى و مملكت عثمانى با يكديگر معاهدهء متاركه جنگى امضاء كردند ، شرائط اين متاركه بعدها بطبع خواهد رسيد . مخاصمات در ظهر سى و يكم اكتبر موقوف شد . ( لندن - يكى از شرائط متاركه جنگى كه فيما بين دول متفقه و مملكت عثمانى بسته شد تهيه تخليهء فورى اراضى ايران از قواى عثمانى است . اين قوى بآنطرف حدودى كه قبل از جنگ معين بود خواهند رفت . ) سفارت انگليس »