احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
496
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
از هياهوى جاهلانه كنار گيرند و در پى اساسيات باشند . بعقيده مخلص اساسىترين چيز فعلا اين است كه دولت ايران با كمال عجله مستشاران ماليه و صاحبمنصبان براى تشكيل نظام و قراسوران و نظميه از خارجه بياورد و براى قادر شدن به اين مقصود در اين موقع بايد كمال سعى را از راه سياسى بنمايد كه حقوق مسلوبهء خود را در آزادى حق استخدام از خارجه و حق دادن امتيازات بخارجه و حق تعرفهء گمركى به دلخواه و حق تشكيل قشون و حق محاكمه داخله و خارجه بطور متساوى و غيره بدست بياورد و استرداد كند . براى اين مقصود لازم است اشخاص خبير و جدى پرشور به پطرسبورگ و ساير نقاط اروپا بفرستند و فرصت را فوت نكرده با كمال عجله و فوريت مأمورين تعيين كنند و از صرف پول كلى در اين راه بدون حد مضايقه نكنند ؛ به پطرسبورگ بايد سفير قابلى بفرستند با اجزاى قابل زياد . ولى بايد عرض كنم كه هيچيك از اين منظورات ممكن و ميسر نخواهد شد و بلاشك فرصت گرانبها فوت خواهد شد اگر وزراى ايران هركدام بيش از دو سه ماه در مسند نمانده و هيئت وزراء پشتسرهم تغيير كند . اين يكى از بدترين امراض است ، گمان ميكنم هر هيئتى كه از تربيتشدگان و برآوردگان عهد مشروطيت در سر كار باشند بايد به آنها تقويت كرد تا مدتى مديد بمانند و حتى وزراء تبديل شغل هم نكنند تا اساسيات كار را اتمام و انجام بدهند و الا جنگ و جدل پارتىهاى سنگلج و چالهميدان به قدر طنين ذباب در موقع ايران در عالم خارجى محل اعتناء نيست و تأثيرى ندارد اين عريضه را كه باختصار از يك محل ييلاقى در حوالى شهر در سدن پايتخت دولت ساكس ( كه براى استراحت چهار روزه در موقع عيد ميلاد مسيح و تعطيل باينجا آمدهام ) عرض ميكنم با سلام قلبى و تجديد ارادت صميمى و سلام به همه دوستان ختم ميكنم . دست شما را ميبوسد سيد حسن تقىزاده » 2 شنبه نهم شعبان 1336 - 30 ثور 1297 - 20 مه 1918 سفارت آلمان اعلاميهء زير را بجرائد طهران ارسال داشت : « در طى مذاكرات صلح در برستلى توسك ، تروتسكى كميسر امور خارجه روسيه اظهار داشت كه مشار اليه مايل است مظالمى كه از طرف حكومت سابق روسيه بايران بيطرف وارد آمده مخصوصا مورد توجه قرار داده و در جبران آنها اقدام نمايد فن كولمان وزير امور خارجه آلمان بيانات مشار اليه را بحسن قبول تلقى كرده و اظهار داشت دول اروپاى مركزى همواره با يك صميميت مخصوصى خواهان آزادى ملت قديم التمدن ايران بوده و هيچ آرزوئى ندارند جز اينكه ايرانيان در آتيه از فشارهاى خارجى رهائى پيدا كرده و تمدن ملى خود را آزادانه تعقيب نمايند . بنابر اخبار واصله از سفارت كبراى آلمان مقيم پطرزپورغ تروتسكى كميسر امور خارجه بشارژهدافر ايران در آنجا كتبا و شفاها اطلاع داده است كه حكومت روسيه معاهدات روس و انگليس مورخه 31 اوت 1907 راجع بايران را ملغى و كان لم يكن ميداند . محل مهر سفارت امپراطورى آلمان » جمعه 27 شعبان 1336 - 17 جوزا 1297 - 7 ژوئن 1918 سفارت انگليس ابلاغيه ذيل را منتشر ساخت : « از قرار تلگرافى كه از مأمور سياسى انگليس مقيم بغداد رسيده در نجف اشرف اشرار و قاتلينى كه مصدر شرارت شده بودند محاكمه شده يازده نفر باعدام و هفت نفر باخراج بلد و سه نفر به تبعيد محكوم گرديدند و در سىام ماه مى در طلوع آفتاب بمجازات رسيدند . پس از اين مقدمه مأمور سياسى مشار اليه بديدن آقاى آقا سيد محمد كاظم يزدى ميروند معزى اليه از مأمور سياسى مزبور پذيرائى صميمانه نموده و از اين اقدام اظهار رضايت و امتنان مينمايند . در عصر همان روز مجلسى از نمايندگان مشايخ و علماء و اعيان نجف در خانه كليددار در حضور مأمور سياسى انگليس براى اظهار تشكر از اعادهء نظم و امنيت در آن شهر مقدس قديمى و رفع اغتشاش تشكيل يافته شمشير قيمتى برسم قدردانى از اين اقدام به كاپيتان بالفور صاحبمنصب سياسى هديه مينمايند . » 4 شنبه نهم رمضان 1336 - 29 جوزا 1297 - 19 ژوئن 1918 « ابلاغيه مسيو براوين - جمهوريت فدرالى شورائى روسيه استقلال دولت عليه ايران را محترم ميداند و نبايد خاك ايران را ميدان اقدامات جنگى خود سازد يا اسباب خونريزى ملت ايران را فراهم بياورد بنابراين قزاقهاى كلنل بىچاركوف را كه دوازدهم ژون در منجيل و رودبار فدويان و غازيان استقلال ايران را بقتل ميرسانيدند جزو قواى مؤتلفين ندانسته رسما آنها را داوطلب و زرخريد نقشهء جهانگيرى انگليس ميگويد . ن . ز . براوين آگنت ديپلوماتيك مملكت جمهورى روسيه در ايران . » 5 شنبه دهم رمضان 1336 - 30 جوزا 1297 - 20 ژوئن 1918 مسيو براوين مجددا اعلاميهء بمضمون ذيل نشر داد :