احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
492
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
« نمايندهء محترم هيئت مهاجرين ايران كه قبل از شروع مذاكرات متاركه بين روس و عثمانى باسلامبول آمده بودند پس از استحضار از قرارداد دولت عثمانى راجع به تأمين حريت و استقلال تام و تماميت ملكيه ايران و همچنين براى عرض تشكر از نطق شاهانه كه در روز افتتاح مجلس مبعوثان دربارهء ايران قرائت فرموده بودند به مجلس ملى و هم بمجلس اعيان تشريف برده برؤساى مجلسين اظهار تشكر نمودهاند و نيز نمايندهء هيئت محترم مهاجرين بحضور مبارك حضرت پادشاهى تشرف جسته و از اينكه در ماده دهم معاهدهنامه متاركهء جنگ دولت عثمانى نيات و آمال خالصانهء خود را نسبت بايران عملا بموقع اثبات رسانيده است عرض شكران و امتنان نمودهاند و در جواب اظهار تشكر نمايندهء هيئت مهاجرين خليل بيك وكيل وزير امور خارجه چنين بيان نموده است : « خواستن استقلال و تماميت ايرانى كه با ما برادر و همسايه است و ترقى و مصونيت آنكه عين شرائط اساسى ما است يك مسئله طبيعى و منافع اساسيش از ايجابات آن محسوب ميگردد و ما براى مدافعه از استقلال خود داخل اين حرب شديم و بقدرى علائق مادى و معنوى دولت و ملت ما بسته بايران است كه هرگاه از اين جنگ عمومى بدون تأمين استقلال تام ايران خارج شويم نميتوانيم براى خودمان اين استقلال را استقلال تام محسوب داريم » و حضرت صدراعظم طلعت پاشا هم عين اين احساسات را تكرار و نيز علاوه فرمودهاند كه سعادت و مصونيت ايران براى ما فقط يك وظيفهء سياسى نيست بلكه يك وظيفهء معنويه محسوب ميگردد و حضرت انور پاشا هم فرمودهاند كه دولت عثمانى براى خير و سلامت ايران از هيچ چيز دريغ نخواهد نمود . » 16 جمادى الاولى 1336 - 9 حوت 1296 - 28 فوريه 1918 امروز سه ساعت بعد از ظهر جمعيت كثيرى بالغ بر چندين هزار نفر مركب از نمايندگان احزاب سياسى و محصلين و كسبه بازار با بيرقهاى ملى در ميدان توپخانه گرد آمده بعنوان ميتينگ بر عليه عمليات انگليسها شروع به نطقهاى پرحرارتى نمودند در آن حين از طرف وزارت داخله مراسلهء سفارت انگليس خطاب به وزارت امور خارجه به ادارهكنندگان ميتينگ ابلاغ و تمنى شد از ادامه ميتينگ خوددارى كنند تا دولت با سفارت انگليس داخل مذاكره گردد و نتيجه باستحضار عامه برسد . ترجمهء مراسلهء سفارت ذيلا نقل مىشود : « چون به اطلاع سفارت انگليس رسيده كه بواسطهء سوءتفاهم معلوم مىشود سياست دولت انگليس نسبت بايران مورد سوءظن بعضى احزاب ايران شده است لهذا سفارت اعليحضرت پادشاه انگلستان مايل است دولت عليه ايران را مستحضر سازد كه سياست دولت انگليس نسبت بدولت ايران كاملا از روى دوستى است و سفارت انگليس حاضر است فورا با دولت عليه ايران براى ترتيب دوستانه در مسئله قشون جنوب و احضار قشون انگليس از ايران بطورىكه مستلزم مصالح دولتين بوده باشد داخل مذاكره گردد ساير مسائل معوقه فيما بين دولتين نيز دوستانه در تحت مداقه خواهد آمد . » در تعقيب مراسلهء فوق سفارت انگليس ابلاغيه به اين مضمون صادر نمود : « سفارت انگليس مشاهده مينمايد كه بعضى از جرائد محلى مينويسند كه انگليسها سعى دارند قشونى در قزوين تحت فرماندهى صاحبمنصبان انگليسى تشكيل دهند و ديگر اينكه غله سال آتيه را پيشخريد مينمايند . سفارت انگليس اظهار ميدارد كه اين اخبار به كلى كذب و بىمأخذ است . » 19 جمادى الاولى 1336 - 12 حوت 1296 - 3 مارس 1918 امروز ابلاغيه زير از طرف سفارت روس در مطبوعات طهران انتشار يافت : « براى استحضار عموم و رفع سوءتفاهم سفارت اعلام ميدارد : اولا تا در روسيه حكومت مركزى كه مقبوليت عامه داشته و متكى بارادهء اكثريت اهالى باشد تشكيل نشود سفارت روس هيچكس را محق نميداند كه اظهاراتى از طرف تمام روسيه بنمايد حتى خود را هم به اين رويه اساسى ملزم ميداند . ثانيا حاليه سفارت حافظ كليهء امور و منافعى است كه از طرف دولت قانونى كه تمام روسيه پس از انقلاب آن را پذيرفته بودند به او سپرده شده است و خود را موظف ميداند كه اين امانت را تا زمان تجديد تشكيل حكومت مركزى فوق الذكر حفظ و اداره كند مراتب عمليات خود را هم به همان حكومت تقديم خواهد داشت . ثالثا بديهى است سفارت در تمام عمليات خود اصول آزادى و احترام بحقوق ملل را كه از ابتداى رولوسيون روسيه اعلام نموده بود دستور خود قرار خواهد داد .