احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

493

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

رابعا بطورىكه گفته شد فعلا حكومت مركزى در روسيه وجود ندارد و تا تعيين تصميمات مجلس مؤسسان عمومى نواحى روسيه كه مجاور ايران ميباشند موقتا ادارهء مستقلهء داخلى تشكيل داده‌اند و نظر به ارتباط نواحى مزبوره با ايران سفارت روس در طهران با آنها روابط كاملهء كارى را حفظ نموده از مساعدت آنها استفاده و اختيارات آنها را در امور داخلى تصديق مينمايد . خامسا قونسولگرىهاى روس در ايران كه تحت ادارهء سفارت ميباشند با اصول فوق الذكر موافق و بادامهء خدمات خود اشتغال دارند چنان كه تمام نمايندگان ديپلوماسى روسيه هم كه در خارجه هستند محض حفظ منافع تمام روسيه بر خود فرض ميدانند كه در مأموريت خويش باقى باشند . » 22 جمادى الاولى 1336 - 15 حوت 1296 - 6 مارس 1918 سفارت كبراى عثمانى امروز بعنوان ابلاغيه ترجمه سرمقالهء جريدهء اقدام اسلامبول مورخهء 28 كانون اول را در مطبوعات طهران نشر داد : « اخراج انگليسها از ايران بالفعل لازم است و در اينخصوص دولتى كه بيشتر ميتواند يارى نمايد دولت همجوار عثمانى و بواسطهء منافع مشتركهء دول مربع است . امروز هم ما و هم ايران يك مسئله را بايد بيش از همه‌چيز تمنى بنمائيم و آن مسئله اين است كه در مقابل رقباى همجوار بىامان خود ما هردو دولت بىاندازه قوت‌مند گرديم كه اولا ايران براى خودش و بعد براى ما و متفقين ما بتواند امداد نمايد . بناء عليه ايران در جبران و تلافى مافات بايد بر خلاف سابق جدا كار كند و به طرز ديگرى رفتار نمايد ، حقيقة اگر با يك عزم قوى و يك ارادهء قطعيه قيام به اقدام نمايد مسلما ميتواند تغيير فوق العاده حاصل كند . ما در جوار خود موفقيت يك ايران تازهء پرقوتى را كه بتواند محافظهء استقلال و ترقى خود را بنمايد طالب و خواهان ميباشيم . گمان نميكنم در دنيا هيچ دولتى باشد كه براى دولت همسايهء خود تا ايندرجه مثل ما نيكخواه بوده باشد . » وزارت امور خارجه در تحت فشار افكار عمومى ، يادداشت سفارت انگليس مورخ 28 جمادى الاولى را بمضمون ذيل انتشار داد : « بطورىكه اولياء دولت ايران مسبوق هستند دولت اعليحضرت پادشاه انگلستان هميشه اوضاع ايران را در تحت نظر و توجه صميمانه داشته در اين اواخر علنا موافقت خود را در موضوع استقلال ايران اظهار داشته‌اند سفارت انگليس برحسب دستور العمل دولت خود اخيرا چندين دفعه با دولت عليه ايران مذاكرات دوستانه نموده و تنها چيزى كه خواهش شده اين بود كه حسيات دوستانهء خود را كلية نسبت به مصالح انگليس ابراز و اظهارات اولياء دولت انگليس را بطوريكه بايد محل توجه قرار دهند و براى حفظ ايران از تجديد اتفاقاتى كه از عمليات پائيز و زمستان 1915 بحصول پيوست و امروز نيز همان مخاطرات به خوبى مشهود است جلوگيرى نمايند و بالاخره نظر به مصالح فوق العاده دولت همجوار انگلستان در جنوب و بملاحظهء هرج‌ومرجى كه بواسطهء فقدان قواى منظم ممكن است بظهور رسد دولت عليه قشون جنوب را بطورىكه حال تشكيل يافته تا آخر جنگ رسما بشناسد و در مقابل دولت اعليحضرت پادشاه انگلستان حاضر هستند كه مساعدت مالى وافرى به دولت عليه نموده و براى ايجاد قواى متحد الشكلى پس از اتمام جنگ براى تمام مملكت كه بالاخره قشون جنوب به آن منضم گردد در تحت صاحب‌منصبان خارجه كه در خصوص مليت آنها بعد از اين بايد بين دولتين موافقت حاصل شود كمك و مساعدت نمايند و قرارداد انگليس و روس مورخهء 1907 را موقوف الاجرا بدانند تا پس از تشكيل دولت منظم در روسيه براى الغاء آن رسما با دولت ايران وارد مذاكره شوند ضمنا اولياء دولت انگليس حاضر هستند كه ابطال شناسائى قرارداد مزبور را از طرف دولت ايران قبول نمايند و تغيير تعرفه گمركى را با ايران پذيرفته و برحسب ميل اولياء دولت ايران در هر كنفرانس بين المللى كه نمايندگان دول غيرمتخاصم شركت نمايند نمايندگان ايران نيز مشاركت داشته باشند . اين پيشنهادات هنوز به حال خود باقى و تاكنون از طرف اولياء دولت عليه پذيرفته نشده از طرف ديگر اغتشاش در حالت شدت و عثمانيها در نقاط مختلفهء غربى آذربايجان وارد شده و جنگليها تقريبا ارتباط فيما بين انزلى و پايتخت را قطع و ويس قونسول انگليس و رئيس بانك شاهنشاهى را توقيف كرده‌اند و در واقع شمال غربى ايران از بحر خزر تا سرحد عثمانى مغشوش و براى عبور و مرور خصم باز است و اين اقدامات كه معابر شمالى را فراگرفته و روزبروز نيز كسب شدت و وخامت مينمايد پايتخت ايران را دچار مخاطره ساخته است لهذا اولياء دولت انگليس بر خلاف ميل خود درصدد برآمده‌اند كه از اين اتفاقات كه دولت ايران نميتواند يا نميخواهد جلوگيرى نمايد خود شخصا جلوگيرى به عمل آورند و بنابرين تصميم كرده‌اند از سرحد عثمانى استعداد كافى به شمال غربى ايران اعزام دارند ؛ توسعهء عمليات استعداد مزبور منوط به اثرات و نتايج حاصله از اين اقدام و قدرتى است كه اولياء دولت عليه به كار خواهند برد . اولياء دولت انگليس با كمال صداقت