احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

489

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

5 شنبه 19 ربيع الاول 1336 - 3 ژانويه 1918 مراسلهء زير را صدراعظم آلمان به وزيرمختار دولت ايران مقيم برلين نوشته است : « نظر باصل آزادى و استقلال و مصونيت خاك ايران بيطرف فرماندهان كل قشون عثمانى و روس حاضرند كه قواى خود را از ايران مراجعت دهند و براى تصفيهء جزئيات راجع به تخليهء ايران و ساير اقداماتيكه براى تأمين اصل فوق الذكر ممكن است ضرورت پيدا كند بلافاصله با دولت ايران داخل مذاكره خواهند شد . » يكشنبه 29 ربيع الاول 1336 - 13 ژانويه 1918 ترجمهء مقالهء اساسى جريدهء تركى تفسير افكار مورخهء تشرين اول رومى 1333 منطبعهء اسلامبول ذيلا نقل مىشود : « هرچند مدتى است كه راجع بايران زياد صحبت نميشود ولى اين سكوت دليل بر آن نيست كه ايران اهميت موقع و وضعيت خود را در اين حرب عمومى گم كرده باشد بلكه اهميت استقلال و استقبالش بيش از پيش شكلهاى مهمى به خود گرفته است كه در موقع صلح عمومى ايران آن موقع مهمى را كه لايق و سزاوار است اشغال خواهد كرد و برادران دينى ايرانى ما از مشاهدهء خلاصى و نجات وطن خويش بسى مسرور و شادكام خواهند گشت و ممنونيت ما هم از اين نتيجهء مسعوده كه حقيقة به قدر خود آنها مىباشد به خوبى آشكار و هويدا است تماميت و استقلال ايران هم در ميان همان مقاصد مقدسهء ما كه براى حصول به آن همه فداكارى و جان‌بازى نموده‌ايم داخل مىباشد ايران تمام مستقل جزء شرايط مهمه مطلوبه ما خواهد بود و عدهء از ذوات ايرانيه كه در تعقيب مساعى خويش از براى انجام مقاصدشان تا به وطن عثمانيان مسافرت فرموده‌اند از طرف دولت ما نسبت به آنها هم مىبينيم و مىشنويم كه از بروز و اظهار اخلاص و محبت شايسته و لايقه دريغ نگرديده است و از اين بابت هم جداگانه ممنون ميشويم خلاصى و استقلال ايران كه تا اين حد نزد ما مطلوب است گمان ميكنيم لازم بشرح و توضيح نباشد اولا ايران يك دولت مسلمان است و اين رابطه دينى و دوستى است و همين علت رابطه دينى ما را درهرحال مجبور بمعاونت ايران مينمايد اين مسئله از بديهيات است كه در ميان مقاصد ما در اين حرب كه استقلال ايران اهميت درجهء اول خود را ظهور خواهد كرد در اين عصر دول مجبورند كه خط حركت خود را موافق حسيات ملت خويش قرار دهند ملت ايران هم استقلال و آزادى ميخواهد براى ما غيرممكن است كه از هيچ يك از هيئت دولت ايران رفتارى را بر خلاف اين آرزوى ملت قبول نمائيم اين حرب عمومى بر روى خط قبول اساسى حيات ملل و اداره كردن خويشتن جريان گرفته است حقيقة در آتيه نظاره كردن بملت عثمانى و ايرانى كه دو دست‌به‌دست هم داده شروع انكشاف مقاصد آزادانه خود مينمايند چقدر شيرين و تا چه اندازه روحانى است و يك تماشاى كامل تشكيل خواهد نمود . » ميرزا محمود خان جم ( مدير الملك ) كه بعدها مكرر وزير و سفير كبير و استاندار و وزير دربار و سناتر و نخست‌وزير شد يكشنبه 6 ربيع الثانى - 20 ژانويه 1918 مستوفى الممالك رئيس الوزراء جديد را ملاقات نموده در ضمن صحبت راجع به يكنفر صاحب‌منصب فرانسوى كه وارد اروميه شده و بكمك متنفذين محل مشغول تشكيل پليس شمال گرديده سئوال كردم گفت اطلاع مستقيمى به من نرسيده اما چون ميرزا محمود خان دبير سفارت فرانسه طرف اعتماد كامل است با نفوذى كه او در شخص وزيرمختار دارد يقينا مانع خواهد شد كه از طرف فرانسويان اقدامى مخل به امنيت ايران به عمل آيد معذلك مراتب را تلگرافا از والى آذربايجان استعلام خواهم كرد .