زندهء جاويد از ضايعات بزرگ ايران وفات مرحوم حاج عليقلى خان سردار اسعد بختيارى است كه با كمال تأسف در جرايد ايران خوانده شد كه در دهه ثانى ماه محرم 1336 درگذشت . در تاريخ انقلاب ايران فقط چهار و پنج نفر بيش مرد با قيمت به تمام معنى ديده نميشود ؛ سردار اسعد و يفرم خان از ايران و شوستر آمريكائى مثالهاى درخشندهء تاريخ ما هستند . سردار اسعد از اشخاص بزرگى است كه از كوهستان ايران به عمل آمده و باعث روسفيدى نژاد ايرانى گشته در اين زمان كه در مملكت ما فساد اخلاق در بزرگان آن ملك اسباب اين همه سرافكندگى براى اشخاص بيدار و آبرومند مملكت است وجود اشخاص درست و عالى همت و وطن‌دوست از آن طبقه حكم يك معجزهء را دارد و سردار اسعد مرحوم يكى از آن معجزات باهره بود كه به پاكى و درستى و باشرفى و وطن‌پرستى ممتاز بود حاج عليقلى خان پسر سوم حسينقلى خان ايلخانى بختيارى است كه در شعبان 1299 كشته شد . حاج عليقلى خان بعد از فوت پدر سالها با برادر بزرگ خودش اسفنديار خان سردار اسعد در اصفهان محبوس بودند تا بعدها خلاص شدند و بطهران آمدند و بستگى بميرزا على اصغر خان امين السلطان پيدا كردند . بعد از وفات اسفنديار خان حاج عليقلى خان ملقب بسردار اسعد شد و مدتى در پاريس اوقات خود را گذراند . در سال 1336 جمعى از مشروطه‌خواهان ايرانى كه فرارى بودند در پاريس بسردار اسعد نزديك شدند و كم‌كم بتأثير مجاورت و معاشرت آنها سردار اسعد مايل شد كه اوضاع استبدادى را در ايران برانداخته باسترداد مشروطيت كمك كند در نتيجه تبليغات مشار اليه انقلاب اصفهان و هجوم بختياريها بدانجا در ذى الحجه 1336 به عمل آمد . بعد از افتادن اصفهان بدست بختياريها سردار از راه محمره عازم ايران شد و پس از رسيدن بچارمحال بختيارى تدارك اردوكشى بطهران را ديده در جمادى الثانيه آنسال با قواى خود رو بطهران آورده بعد از فتح طهران تاريخ حيات سردار اسعد با تاريخ سياسى ايران توام است زيرا مشار اليه از پيشروان عمدهء حركات ملى بود . از سه چهار سال باينطرف بدبختانه مشار اليه از قوهء باصره محروم شد كم‌كم فالج نيز شده و از خانه بيرون نميرفت ولى تمام وقت خود را صرف نشر علم و معرفت ميكرد . از جمله آثار آنمرحوم كتاب تاريخ بختيارى است « * » كه در زمره مهمترين كتب معدودى حساب مىشود كه در زمانهاى اخير در ايران نشر شده باشد . فرستادن جوانهاى بختيارى را نيز براى تحصيل بفرنگستان از جمله اعمالى است كه ترقىخواهى مشار اليه مرحوم را به خوبى مىرساند . ملت ايران هميشه حق‌شناس و سپاسگذار خدماتى كه وى بايران نموده خواهد بود . غره ربيع الاول 1336 قمرى - 16 دسامبر 1917 تلگراف رمز حسينقلى خان نواب وزيرمختار ايران مقيم آلمان بدولت رسيد : « قرارداد متاركه جنگ با روس امضاء شد . بمساعى آلمان روس و عثمانى متعهد شده‌اند قشون خود را از ايران خارج نمايند در باب استقلال ايران هم از دولت روس تعهداتى گرفته‌اند . منتظرم مراسلهء رسمى آلمان بسفارت برسد مضمون را تلگراف نمايم . حسينقلى نواب » يكشنبه 15 ربيع الاول 1336 - 30 دسامبر 1917 ايران در پارلمان انگليس وزير امور خارجه دولت بريطانياى كبير در جواب سؤال يكى از وكلاى پارلمان انگلستان در مسئله ايران انتشارات پطروگراد را در باب جنوب ايران تكذيب نموده ميگويد هيچ‌وقت با حكومت گذشته روس چنين قرار نداده بوديم منطقه بىطرفى را كه معاهده هزار و نهصد و هفت بين دولتين روس و انگليس در باب مسائل ايران بسته شده به منطقه نفوذ انگليس ضميمه شود . و هم‌چنين تكذيب مينمايد كه تأسيس پليس جنوب براى اين بوده كه تملك و غصب اين قطعه را اثبات نمايد و علاوه مىكند كه فقط قوه و استعداد لازم بود تا اعادهء امنيت در نقاط جنوب ايران برقرار شود و برقرارى امنيت از عهده حكومت ايران خارج بود وجود يك چنين قوهء را در جنوب ايران نبايد تصور بكنند براى تملك و تصرف اين قطعه بود ما هيچ‌وقت از پليتيك معروف حكومت امپراطورى خود منحرف نشده‌ايم ( آن پليتيك دوستى نسبت به دولت ايران است نه لطمه باستقلال و تماميت ايران )

--> ( * ) مقصود همان كتاب تاريخ بختيارى است كه از محفوظات سردار اسعد اقتباس و بقلم ملك المورخين نگارش يافته