احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
466
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
طهران وزارتخارجه تلگراف رمز ربيع الاول 1336 دسامبر 1917 « عطف 249 دلگاسيون صلح عوض نهم در يازدهم ربيع الاول 1336 جلسهء دوم را نمودند كنت چرنين از طرف دلگاسيونهاى دول اتحاد چهارگانه يادداشتى قرائت كرده مبنى بر اينكه اصول دكلاراسيون ميتواند اساس مذاكرات صلح عادلانه كه مكرر دول و ملل آنها تكليف و پيشنهاد نموده بشود دلگاسيونها حاضراند صلح فورى عمومى بدون الحاق جبرى و غرامت جنگى بنمايند و نقطهنظر دلگاسيون روسيه را كه دوام جنگ فقط براى تصرف اراضى قابل تقبيح است اولياء امور دول مزبور كرارا در نطقها و پروگرامهاى خود اشاره و همعقيده هستند و اينكه همواره مدنظر اولياء امور اتحاد چهارگانه بوده و حالا تصميم خود را براى امضاء عهد صلح با شرايط فوق الذكر كه بطور تساوى و بلااستثناء براى تمام دول مخاصم عادلانه است و به اين جنگ خاتمه خواهد داد تبليغ ميكنند ولى بايد بطور واضح اشعار نمود كه اين پيشنهادات روسيه در صورتى ميتوانستند مجرى شوند كه ساير دول مخاصم هم بلااستثناء و بدون عذر متعهد شوند شرايطى كه براى تمام ملل عموميت دارند منظور داشته باشند البته دول چهارگانه نميتوانند بدون اينكه متفقين روسيه اين شرايط را قبول نمايند و بدون هيچ بهانه صادقانه آنها را بموقع اجراء بگذارند فقط خودشان تعهدات قبول نمايند نكات فوق الذكر را مدنظر گرفته راجع به پيشنهاد ششگانه دلگاسيون روسيه هم ميدانند اظهارات ذيل را بنمايند : اولا اتحاد چهارگانه قصد الحاق جبرى اراضى كه در اين موقع جنگ تصرف شده ندارند در باب قشونيكه حاليه در آن اقامت دارد در عهدنامه صلح قرارى داده خواهد شد اگر قبلا اتفاقى در اخراج قشون مزبور از نقاط مختلفه حاصل نشده باشد ثانيا اتحاد چهارگانه قصد سلب استقلال پليتيكى از مللى كه در جنگ از آن استقلال محروم شدهاند ندارد ثالثا تعلق حيات ملل كوچك بيك دولتى به عقيده دول اتحاد چهارگانه نمىشود بطريق قانون بين المللى حل شود در اين مسئله بايد هردولتى با اتفاق ملت خود به ترتيبى كه در قوانين مشروطه آندولت منظور شده است تصميم بگيرد رابعا همچنين بموجب اظهارات اولياى امور دول اتحاد چهارگانه حفظ حقوق استقلال داخلى اقليت قسمت مهم قوانين مشروطه است كه در فوق ذكر شد و دول چهارگانه اين مسئله را در صورت امكان بموقع اجراء خواهند گذاشت خامسا دول اتحاد چهارگانه مكرر اشاره كردند بامكان امتناع دول مخاصم از اخذ غرامت جنگ و بموجب آن هريك از دول مخاصم خودشان متحمل مخارج اتباع خود كه اسير شدهاند و خسارتهائيكه در خاك خود وارد شده نموده تكليف دولت روس در تشكيل يك سرمايهء بين المللى براى مقاصد فوق الذكر فقط در صورتى ممكن است مطرح مذاكره شود كه ساير دول مخاصم هم تا انقضاء مدت معين شركت در مذاكره صلح نمايند سادسا از ميان دول اتحاد چهارگانه فقط آلمان صاحب كولونى است و از طرف دلگاسيون آلمان با موافقت تمام با پيشنهاد روس اعلان مىشود عودت كولونىهاى آلمان كه در اين جنگ جبرا از او گرفته شده مهمترين قسمت تقاضاهاى دولت آلمان است و بهيچوجه دولت آلمان نميتواند صرفنظر نمايد و همچنين تقاضاهاى روسيه در تخليه فورى اين قبيل اراضى كه در تصرف طرف مقابل است موافق است با مقاصد آلمان تكليف روسيه راجع به ترتيب بموقع اجرا گذاشتن حقوق استقلال داخلى در كولونيها گذشته از دلايلى كه در فوق ذكر شد در حاليه عملا غيرممكن است وقتى كه در كولونيهاى آلمان مشاهده مىشود كه بومىها باوجود اشكالات زياد و عدم امكان فتح با دشمنى كه همواره وسايل تقويت خود را از راه دريا و در سختترين موقع تا مرگ باوفا بآلمان ماندهاند دليل حقشناسى و ميل بومىها در متعلق بودن به آلمانهاست مواد ششگانه كه از طرف دلگاسيون روس و انگليس تكليف شده آنچه كه راجع بروابط ثروتى است دلگاسيونهاى دول چهارگانه كه هميشه از فشار ثروتى نسبت بملل ديگر خوددارى كردهاند تمجيد و تصديق ميكنند كه روابط ثروتى و تجارتى بايد موافق منافع مللى كه آن روابط را خواهند داشت باشد مسيو يوفه رئيس دلگاسيون روس در جواب اظهارات دلگاسيونهاى دول چهارگانه رضايت روسيه را از اينكه اصول صلح دموكراتيك روسيه را دول چهارگانه در مدنظر گرفتهاند و از اينكه دول مزبور خيال الحاق و تصرف خاكى و سلب استقلال پليتيكى هيچيك از ملل را ندارند بيان داشته ولى اشاره نموده است كه اصول صلح بدون الحاق خاكى در مادهء سيم خيلى محدود است و ماده پنجم راجع بغرامت جنگى مبهم معهذا از آن جائى كه پيشنهادات دلگاسيون روس را دلگاسيونهاى دول چهارگانه قابل قبول براى اساس مذاكرات شمردهاند با وصف بعضى اختلافات دلگاسيون روس لازم ميداند اظهار دارد كه قبول اصولى دكلاراسيون روس و اتباع دول مزبور از مقاصد تعرضى امكان شروع فورى مذاكرات براى صلح عمومى را ميدهد بنابراين دلگاسيون روس تكليف مىكند ده روزه قطع مذاكرات شود تا ساير دول مخاصم كه تابحال در اين مذاكرات شركت نداشتهاند بتوانند بطور كافى با اصول اين صلحيكه تكليف مىشود آشنا شوند و پس از انقضاء اين ده روزه مذاكرات صلح مجددا شروع خواهد شد اعم از اينكه ساير دول مخاصم به اين مذاكرات ملحق شوند يا نه . » طهران وزارت خارجه تلگراف رمز مورخه ربيع الاول 1336 دسامبر 1917 « ديروز چون غفلة دستجات مختلفه سربازها به تمام بانكهاى خصوصى ريخته اغلب روساء را توقيف و بانكها را