احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
462
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
بشود مخصوصا كه بالشويكها در اقدامات خود خيلى تندى و بىاعتنائى بسايرين مينمايند و از همه قسم اقدامات جبرى خوددارى ندارند چنان كه ديروز بعنوان اينكه در حاليه اكثر ساكنين پطروگراد هواخواهان بالشويكها هستند بايد براى بلديه شهر انتخابات جديد بشود هيات بلديه حاليه را به زور اسلحه از بلديه بيرون كردند . » طهران وزارتخارجه تلگراف رمز مورخه صفر 1336 نوامبر 1917 « عطف 221 - 16 صفر هيات دلهگاسيون روس مركب از هشت نفر كه جزو آنها يكنفر دهاتى ، يكنفر ملاح و يكنفر سرباز هستند براى ملاقات با نمايندگان قشون آلمان بمنطقه بيطرف وارد شدند ضمنا چند نفر از صاحبمنصبان اركان حرب هم براى دفاع منافع نظامى و مسائل مخصوص جنگى قشون روس و متفقين همراه دلهگاسيون مزبور هستند ولى از جريان مذاكرات هنوز خبرى نرسيده است . » طهران وزارتخارجه تلگراف رمز مورخه صفر 1336 نوامبر 1917 « عطف 217 روزنامه رسمى كوميته اجرائيه مركزى شوراهاى كارگران و سربازان امروز مقالهء راجع به قرارداد مخفى بين روس و انگليس در باب ايران مندرج كه در آن بيطرفى ايران را دفاع و مينويسد انتشار قراردادهاى مخفى خدمت بزرگى بتماميت و استقلال ايران است و اين اقدام بعموم ملل آسيائى ثابت نمود كه انقلاب روسيه موهومى نيست و تمام ملل آسيائى همجوار روسيه بواسطه فتح اصول پروله تارياى روسيه مىتوانند از آتيه خود كمال اطمينان را داشته و در آينده منتظر كمك روسيه در دفاع از ظالمين خودشان باشند . » طهران وزارتخارجه تلگراف رمز مورخه صفر 1336 نوامبر 1917 « امروز در مطبوعات بامضاى رئيس شوراى كوميسرهاى ملتى و كوميسر براى كارهاى ملى اعلاميه خطاب بعموم مسلمين عالم درج و قسمت راجع به مسلمانان ممالك خارجه اينطور شروع مىشود : اى مسلمانهاى مشرق ، ايرانيان ، عثمانيان ، عربها ، هنديها كه قرنهاست ظالمين و غارتگران اروپا جان و مال و آزادى اوطان شماها را مال التجاره خود قرار داده و ممالك شماها را قطاع الطريقانيكه جنگ را شروع كرده ميخواهند قسمت نمايند بشما اخطار ميكنيم قراردادهاى مخفى كه امپراطور معزول ما براى تملك اسلامبول بسته و كرسنكى آنها را تصديق كرده حال پاره و منسوخ است اسلامبول بايد دست مسلمانها باشد ما اعلان ميكنيم كه قرارداد در تقسيم ايران لغو و منسوخ است و به مجرد اتمام عمليات جنگى قشون از ايران خارج خواهد شد و حقوق تعيين تقدير خود تأمين مىشود ما اظهار ميداريم كه قرارداد تقسيم عثمانى و سلب جبرى ارمنستان از او باطل و بارمنىها بعد از اتمام جنگ حق تعيين آتيه پليتيكى خود داده خواهد شد مسلمانان خارجه مريدان امپرياليسم ظالم اروپائى كه اين جنگ را براى تقسيم ممالك شماها شروع كرده و اوطان شماها را كولونى خود قرار داده و تهيه بندرقيت براى شماها نمودهاند نه روسيه آزاد و حكومت انقلابى او . در خاتمه خطابيه ملل مسلمين را دعوت به گسيختن قيد رقيت ظالم بين خود نموده ميگويد شماها خودتان بايد صاحب ممالك خود باشيد ممالك خودتان را موافق سبك زندگانى خودتان تشكيل بدهيد و بدون دفع الوقت اوطان خودتان را از غاصبين آزاد نمائيد اى برادران و رفقا ماها مجدانه و صادقانه به طرف صلح دموكراتيك ميشتابيم و بيرقهاى ما حامل آزادى براى تمام ملل مظلوم عالم است مسلمين روسيه و مشرق ما در اين طريق تجديد عالم از شما منتظر همراهى و مساعدت هستيم . » طهران وزارتخارجه تلگراف رمز مورخه صفر 1336 نوامبر 1917 « عطف 230 از قرار اعلاميهء رسمى كوميسر وزارتخارجه موجب تقاضاى نمايندگان روس مذاكرات متاركه جنگ براى اينكه متفقين از مذاكرات مسبوق شوند قطع و 26 صفر 1336 مجددا شروع خواهد شد پيشنهاداتيكه روسها كردهاند از قرار ذيل است : اولا اعلان شود مقصود از تعيين متاركه انعقاد صلح موافق اصول دموكراتيك است كه در اعلانيه مجلس تمام شوراهاى كارگران و سربازان روسيه قيد شده است ثانيا بايد تعهد شود كه در موقع متاركه قشون در يك فرونت برداشته بفرونت ديگر فرستاده نشود ثالثا تخليه جزاير ( موزوند ) در درياى بالتيك انتها نمايندگان دول مركزى و عثمانى از مذاكرات در مسائل نتايج جنگ امتناع كردند و اظهار داشتند كه وكالت آنها فقط براى مذاكرات راجع به قسمت نظامى متاركه جنگ است و بس و از دخول به مذاكرات در باب متاركه عمومى در تمام فرونتهاى متفقين بعذر اينكه نمايندگان متفقين حضور ندارند نيز امتناع كردند معهذا وعده دادند از پيشنهاد روسيه كه بعموم مخاصمين تكليف متاركه شود دول متبوع خودشان را مطلع سازند چون روسها غير از اين ترتيب راضى نشدند عهد متاركه را امضا نمايند مذاكرات يك هفته به تعويق افتاد و عمليات جنگى هم در اين مدت موقوف خواهد بود . » طهران وزارتخارجه تلگراف رمز مورخه صفر 1336 نوامبر 1917 « عطف 233 مادهء نهم پروتوكول دلگاسيون متاركه جنگ متضمن پيشنهادهاى آلمان و روس بطور متوازى و تغييراتيكه روسها در آن تكليف كردهاند از قرار ذيل است : مادهء نهم موافق پيشنهاد آلمان ايران بيطرف از قواى عثمانى و روس تخليه مىشود اعتراض نمايندگان روس از آن جائى كه دلهگاسيون روس اشتغال مملكت بيطرف را با قشون