احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

414

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

كه براى تأئيد غنائم رولوسيون و ترقيات آتيه آنها لازم است داشته باشد . حكومت موقتى تمام هموطنان را جدا و اكيدا دعوت مىكند كه حد امنيت اقتدار حكومت موقتى را حفظ نمايند و ضمنا اعلام مينمايد كه براى خير وطن نهايت اقدامات جدى را برضد كنتر رولوسيون و برضد عمليات آنارشى و بيقانونى و ظلم به عمل خواهد آورد . حكومت موقتى حتم دارد كه در اين طريق معاونت عملى از طرف تمام آنهائى كه حرمت روسيه را گرانبها ميشمارند خواهد يافت . محل امضاء وزراء رئيس الوزراء و وزير داخله لووف وزير جنگ و بحريه كرنسكى وزير عدليه پروزف وزير خارجه ترسچنكو وزير طرق و شوارع نكراسف وزير تجارت كانووالف وزير علوم مانوئيلوف وزير ماليه شينكاريف وزير زراعت چرنف وزير پست و تلگراف تسرتللى وزير فوائد عامه اسكويلف وزير آذوقه پشخونف وزير سينود روحانى لووف وزير دولتى گودنف يكشنبه 5 شعبان 1335 - 26 مه 1917 جلسهء فوق العادهء هيئت وزراء در منزل وثوق الدوله تشكيل گرديد و رئيس الوزراء به همكاران خود اطلاع داد كه تصميم باستعفاء گرفته است . علت را بطور وضوح تصريح نكرد اما معلوم بود كه تأثير انقلاب روسيه در ميان آزاديخواهان و عمليات كميتهء مجازات موجب وحشت و نگرانى وثوق الدوله شده بعلاوه خبر اعطاء امتياز به خوشتاريا نوعى مليون را بر عليه او برانگيخته كه مقاومت را بيهوده تشخيص داده است . سه‌شنبه 7 شعبان 1335 - 28 مه 1917 جنب‌وجوش آزادىطلبى و تشكيل مجدد احزاب دولت را مجبور ساخت كه موضوع انتخاب وكلاء مجلس را جدى تلقى نمايد و برحسب دستورى كه قبلا صادر شده بود امروز كميسيون تهيه مقدمات انتخابات بعضويت افراد ذيل تشكيل گرديد : مستوفى الممالك ، مشير الدوله ، مؤتمن الملك ، محتشم السلطنه ، مستشار الدوله ، حكيم الملك ، ممتاز الدوله . امروز استعفاى كابينهء وثوق الدوله از طرف شاه پذيرفته شد . پنجشنبه 9 شعبان 1335 - 30 مه 1917 روزنامهء افراطى « ستارهء ايران » دربارهء دولت مستعفى چنين اظهار عقيده نمود : « كابينه وزراء كابينه وثوق الدوله بعد از دو ماه زمامدارى سقوط كرد . هيچ كابينهء را خاطر نداريم در اين مدت و زمان مشروطيت ايران با چنين فراغتى حكمرانى كرده باشد ، اين كابينه ده‌ماهه در عرض اين مدت هيچوقت مخالفت از طرف مليون به خود نديده و براى جلوگيرى از مقاصد و خيالات اين كابينه هيچوقت عارض و مانعى از افراد ملت در جلو ايشان عرض‌اندام ننموده . كابينه وثوق الدوله ميرود در حالى كه تاريخ ده‌ماهه آن فراموش‌نشدنى است در عرض اين ده ماه چنان كه بعدها معلوم خواهد شد اين كابينه اثرات فعاليت خود را در تاريخ مشروطيت ايران براى آيندگان بيادگار گذاشته كه بمرور ملت فشار آن را حس كرده ثمرات تلخ آن را خواهد چشيد . كابينه وثوق الدوله عجالة آنچه از پرده بيرون افتاده و فاش شده است چهار چيز براى ما تهيه و آماده نموده و ميرود كه هريك از اينها به خودى خود ( نظر باهميت اصل هريك ) در افكار ايران‌خواهان حقيقى يك دنيا بدبختى را همراه دارد :