احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
412
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
است واقع مىباشد . نخستين وظيفه عساكر ما مدافعه وطن و محافظت از تعدى دشمن تجاوزپيشه است مجلس موسس « كنستى توانت » با موافقت متفقين مسائل راجع بجنگ و صلح را مذاكره و حل خواهد كرد . حكومت موقتى وظيفه خود ميداند دفعهء ديگر اين نكته را خاطرنشان سازد كه مقصد روسيه آزاد اين نيست كه به ملل سائره حكمرانى نموده و حقوق ديگران را تصرف و اراضى آنان را تملك نمايد ؛ روسيه آزاد ميخواهد صلح محكمى كه اساس آن بر روى آزادى و حفظ حقوق ملل و اقوام استوار گردد برقرار سازد ، ملت روس نميخواهد بواسطه تجاوز باراضى ديگران قواى خويش را توسعه دهد و درعينحال نميتواند راضى گردد كه از اين جنگ بزرگ وطن ضعيف و درهم شكسته بيرون آيد . حكومت مترقى با رعايت تعهداتى كه با موتلفين منعقد ساخته سياست خارجى خود را براى اساس سابق الذكر استوار خواهد ساخت حكومت موقتى حق ندارد حقايق را از ملت خود مستور دارد . براى نجات وطن بايد تمام قوى را جمعآورى كرد تا در مقابل اين حقيقت روح ملى جلوهگر شود و سستى و فتور ظاهر نگردد بالعكس همگى متفقا ابراز غيرت و همت نمايند براى تأمين سعادت وطن و تحكيم حريت و حفظ مملكت تمام قواى خود را مركزيت دهند حكومت موقتى اميدوار است بمعاونت ملت در مقابل مملكت وظيفه خود را انجام دهد . امضاء لووف رئيس الوزراء » 4 شنبه 10 رجب 1335 - 12 ثور 1296 - 2 مه 1917 ترجمهء جواب دوماى روس به نمايندگان سابق مجلس ملى ايران « از پطروگراد بطهران نمايندگان سابق مجلس تبريكات و آرزوهائيكه شما و همكاران پارلمانى شما در موقع پيروزمندى آزادى در روسيه اظهار داشته بوديد موجب تحريك احساسات عميقه گرديد وظيفه خويش ميدانم كه بنام مجلس دوما مراتب سپاسگذارى خود را بشما اشعار دارم . در اين عقيده قطعى با شما شركت دارم كه عظيمترين اصول عاليه كه اينك در اين مملكت فرمانروا گرديده ديرى نخواهد گذشت كه بفتح صلحجويانه جهان منجر خواهد گشت و ملل گيتى را با علائق صميميت و برادرى كه بهتر از قوه سبعانه ميتواند منافع و آمال آنان را حلوفصل نمايد متحد خواهد ساخت . ردزيانكو ، رئيس دوما اصل جواب به زبان فرانسه يكشنبه 28 رجب 1335 - بيستم مه 1917 مسلمانان روسيه تلگرافى به مضمون ذيل از مسكو بامضاى محمد امين رسولزاده به اداره جريدهء آچيقسوز مخابره نمودهاند : « مجمع عالى عموم مسلمانان روسيه در جلسه خود بتاريخ چهارم ماى ( 25 رجب ) نظريات خود را نسبت به جنگ حاضر مطرح قرار داده و در نتيجه باكثريت آراء مقرراتى اتخاذ و بحكومت پيشنهاد نمودهاند و در آن پيشنهاد از حكومت درخواست نمودهاند كه دولت روسيه با تمام ملل بدون استحقاق اراضى و ادعاى غرامت جنگى صلح نمايد معاهدات و اتفاقنامههائيكه با متفقين منعقد شده است انتشار داده شود و تمام عهدنامههائيكه راجع به تقسيم اراضى و گرفتن مستملكات در ممالك آسيا و آفريقا و اروپا ميان متفقين و روسيه بسته شده است بدون تأخير نسخ و ابطال گردد . »