جمعه 3 ربيع الاول 1335 - 8 جدى 1295 - 29 دسامبر 1916 سفارت امريكا در ضمن يك مراسله بدولت ايران اطلاع داد كه يادداشت ذيل از طرف وزير امور خارجه اتازونى بدول مؤتلفه فرستاده شده است : « من از طرف رئيس‌جمهور تعليم يافته‌ام كه راجع بجنگ كنونى طريقه اقدامى به ملل متحاربه ارائه نمايم . رئيس‌جمهور اميدوار است كه ملل متحاربه طريقه مزبور را تحت نظر و توجه قرار دهند چه طريقه مزبور نه‌تنها از طرف يكنفر دوست بلكه از جانب رئيس يك ملت بيطرف با دوستانه‌ترين روحى ارائه ميگردد ، ملتى كه منافع آن در اين كشمكش لطمات فوق العاده ديده و دخالتش در تسريع خاتمه جنگ براى آنست كه ميخواهد معلوم و معين سازد كه در صورت دوام جنگ بچه وسيله بهتر ميتواند منافع خود را حفظ و تأمين نمايد . رئيس‌جمهور از ديرگاهى در نظر داشته كه اين طريقه را پيشنهاد و ارائه نمايد و حاليه كه تكليف صلح از طرف دول اروپاى مركزى به عمل آمده است خاطر معظم‌له در پيشنهاد اين نيت قدرى ملول است چه ممكنست تصور شود كه پيشنهادهاى دول اروپاى مركزى باعث اين اظهارات شده است اظهارات و طريقى كه از طرف رئيس‌جمهور ارائه ميگردد بهيچ‌وجه در اصل و منشأ مربوط بپيشنهادهاى دول مركزى نميباشد و اگر بخاطر اين مسئله نبود كه همواره قضيه صلح در خاطر ايشان مقام نخستين را اشغال كرده و ممكنست اظهارات ايشان توأما با پيشنهادهاى ديگر كه براى همين مقصود است بهتر مورد مطالعه گردد معظم‌له از ابراز نيت خويش خوددارى مينمود تا پيشنهادهاى دول اروپاى مركزى جواب گفته شود . تنها ميل رئيس جمهور اينست كه اظهار ويرا مستقل و جدا از هر پيشنهاد ديگر دانسته با اهميتى كه دارد آن را مورد توجه قرار دهند . رئيس‌جمهور اظهار ميدارند كه تمام ملل متحاربه بايد شرايطى را كه براى خاتمه يافتن جنگ در نظر دارند و قراردادهائى را كه تصور ميكنند براى عدم تجديد جنگ و مناقشات ديگر در آتيه مىتوانند تصميمات و وثائق واقع شوند هرچه زودتر صريحا اظهار دارند رئيس‌جمهور ميخواهند كه شرائط مزبور اظهار و با يكديگر تطبيق گردد كه شايد بدينوسيله بتوان قريبا بجنگ كنونى خاتمه داد رئيس جمهور بطرق و وسايلى كه براى انجام اين مقصود اتخاذ ميگردد اهميت نداده اجراى منظور را بهر وسيله كه ممكن شود طالبند . رئيس‌جمهور البته مسرور خواهند شد كه در اين امر خدمتى نمايند و با اتخاذ هر وسيله كه مقصود بدان حاصل ميگردد تقدم جويند ليكن در همان حال متذكر ميشوند كه طرق و وسايل مخصوصى براى انجام مقصود درنظر ندارند فقط اگر مقصود حاصل شود هروسيله و طريقه نزد ايشان مقبول خواهد بود . رئيس‌جمهور اين نكته را خاطرنشان مينمايند كه بطوريكه مجملا از طرف سياسيون طرفين متخاصمين بملل متحاربه و بيطرف اشاره شده است مقاصدى كه طرفين در اين جنگ تعقيب ميكنند در حقيقت يكسان است ميل طرفين اينست كه حقوق و مزاياى ملل ضعيفه و دول صغيره به اندازه حقوق و امتيازات ملل معظمه و نيرومندى كه اكنون به جنگ اشتغال دارند از هرگونه تعرض يا تجاوز در آتيه مصون و محفوظ باشد . طرفين متخاصمين ميل دارند كه خودشان باتفاق كليه ملل و ممالك ديگر در مقابل تجديد و بازگشت اين‌گونه محاربات و در مقابل تجاوز و يا مداخلات خودپرستانه ديگران محفوظ باشند . تشكيل هرگونه ائتلاف و اتحاد رقابت‌آميزى كه به موازنه و قوى سكتهء وارد آورد كليه منفور تمام ملل بوده و هر دسته به تشكيل اتحادى كه صلح و عدالت را در عالم مستقر بدارد اظهار اشتياق مينمايند با وصف اين قدم آخرى و مقصود قطعى حاصل نمىشود مگر اينكه جنگ كنونى مطابق شرايطى خاتمه يابد كه استقلال و تماميت ارضى و آزادى سياسى و اقتصادى دول متحاربه تأمين گردد . ملت و دولت اتازونى به اندازه دولى كه حاليه مشغول جنگ ميباشند در اقداماتى كه براى تأمين صلح آتيه عالم به عمل ميآيد علاقه مستقيم حياتى دارند بعلاوه در مسائل راجع باصلاح حال اقوام و ملل كوچك و ضعيف دنيا و حفظ ايشان از تعدى و تجاوز فوق العاده علاقمند هستند و علاقه كه در اين زمينه دارند از علاقه هيچ ملت و دولتى كمتر نيست ، ملت و دولت اتازونى حاضر بلكه مشتاق و آرزومندند كه براى ختام جنگ كنونى با تمام وسائل و نفوذى كه در حيطه اختيار دارند در انجام اين آمال شركت جويند ولى قبل از همه‌چيز بايد جنگ خاتمه پذيرد . ملت و دولت اتازونى در ارائه و القاء شرايطى كه موجب ختم جنگ ميتواند گشت آزاد و مختار نيستند ليكن رئيس‌جمهور حق و تكليف خود ميداند كه تا موقع تسويه مسائل مهمه كه پس از ختم جنگ بايد صورت پذيرد نگذشته و تا وضعيت ملل بيطرف كه حاليه فوق العاده سخت و دشوار است تحمل‌ناپذير نگرديده و از همه بالاتر تا بتمدن عالم سكته وارد نيامده كه جبران و ترميم آن از حيز امكان خارج باشد علاقه و منفعت واقعى اتازونى را در خاتمه يافتن جنگ كنونى خاطرنشان نمايد . بدين لحاظ رئيس جمهور اظهار اين مطلب را لازم ميداند كه فورا براى تطبيق نظريات راجع بشرايطى كه قبل از قراردادهاى قطعى صلح عالم بايد معلوم گردد فرصتى بدست آوردند صلحى كه همه استقرار آن را جدا خواهانند و تمام ملل بيطرف و مللى كه در جنگ هستند حاضرند كه در استقرار آن شركت كامل جويند اگر بنا باشد اين جنگ تا اضمحلال و انهدام يكى از طرفين دوام يابد و يا آنكه ميليونها نوع بشر به خاك هلاك افتند تا يكى از طرفين بالمره نفسى براى قربانى نداشته باشد آتش كينه‌جوئى و انتقام مشتعل گردد كه اطفاء آن امكان نپذيرد و يا دايره ياس و نوميدى باندازهء وسعت يابد كه ترميم و اصلاح ميسر نشود اميد به صلح و وفاق صميمانه ملل آزاد بيهوده و عبث خواهد گرديد . اين جنگ بحيات