احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
402
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
كليه ملل عالم تأثيرات و لطمات عظيم وارد ساخته تمامت نوع بشر دهشت و بار اين تصادم عظيم النظير را احساس كرده هيچ ملتى از ملل متحد را فى الحقيقه نميتوان گفت از دايره نفوذ آن خارج و از اثرات تشويشآميز آن در امان بوده و بااينحال موضوعات و مقاصدى كه براى نيل بدانها اين كشمكش عظيم تعقيب مىشود بطور صريح معلوم و معين نگشته است . چنان كه قبلا ذكر شد كميسيون طرفين متخاصمين شرائط صلح را بطور كلى اظهار داشتهاند و از اين بيان اجمالى همچو معلوم مىشود كه طرفين براى موضوع و مقصود واحد كار ميكنند . تابحال مقاصديكه سبب جنگ بوده و در صورت انجام موجب رضايت دول متبوعه سياسيون فوق الذكر را فراهم ميسازد از زبان ناطقين هيچ يك از متحاربين شنيده نشده است و بالنتيجه تعيين اين مطلب كه حصول چه نتايج قطعيه چه تغييرات سياسى و اقتصادى و مبادله چه وثايق و تصميمات حقيقى و چه درجه پيشرفت نظامى ميتواند جنگ را خاتمه دهد بحدس اهل عالم محول گرديده است . شايد صلح از آنچه ما ميبينيم نزديكتر بوده و شرايطى كه يك طرف با طرف ديگر لازم ميشمارد آنقدرها بطوريكه پارهء تصور كردهاند غيرقابل توافق نباشد ممكنست با تبادل نظريات راه نيل به مقصود باز شده و لااقل اميد صلح و موافقت ملل را براى آتيه نزديكى جلوهگر سازد . صلح از طرف رئيسجمهور پيشنهاد نگشته و داوطلب وساطت نيز نشده فقط پيشنهاد ايشان اين است كه در مسئله صلح تحقيقات به عمل آمده تا بدانوسيله همه كس اعم از دول متخاصمه با بيطرف بدانند تا چه حد وصول صلحى كه اشتياق قاطبه بنى نوع بشر روزبروز بدان زيادتر مىشود نزديك مىباشد . رئيسجمهور تصور مينمايند كه تمام دول علاقهدار مقاصد و روح مطالبى را كه بيان كرده است صحيحا استنباط خواهند نمود و اميدوار است جوابى دريافت دارد كه برق روشنائى جديدى را در امور عالم پديد آورد . اين يادداشت عينا بدول متحده مركزى فرستاده شده جز آنكه قسمت سوم آن بطريق ذيل تغيير يافته است : رئيسجمهور خود را از بيان مقصود خويشتن در عسرت و ترديد ميبيند چه ممكن است تصور شود كه در پيشنهاد - هاى اخير دول مركزى رئيسجمهور شركت و دخالت نموده ليكن اساس طريقه كه رئيسجمهور ارائه كرده در حقيقت بهيچوجه مبتنى بر اظهارات دول متحده مركزى نبوده بلكه معظمله مايل بود تا وصول جواب پيشنهادهاى دول مزبوره تقديم يادداشت خود را بتأخير اندازد . ليكن چون اين يادداشت نيز راجع بمسئله صلح مىباشد و ممكن است مطالب مذكور در آن توأما با پيشنهادهاى ديگرى كه منتهى به همين مقصود است بهتر مورد مطالعه قرار گيرد معظمله بارسال يادداشت خود اقدام نموده است . لانسينگ » سيد اديب پيشاورى شنبه 7 ربيع الاول 1335 - 30 دسامبر 1916 شاعر شهير ايران اديب پيشاورى اشعارى راجع به فتح رومانى و تصرف بوخارست بتوسط دو سردار بزرگ آلمانى فن ماكنسن Von Mackensen