حال نظرى بجنگ اروپا كنيم روسها ثلث اراضى خود را از دست داده‌اند و در تصرف آلمانها است و قريب دو مليون - چهار كرور سرباز آنها هم در تحت قيد اسارت آلمانها افتاده‌اند ، بعلاوه ضايعات نفوس روس از دو مليون متجاوز است . در سواحل دانمارك كشتيهاى جنگى آلمان زره‌پوش انگليس را محو و نابود كرده آلمان و اطريش حكومت بلژيك و صربستان را ضبط نموده و وجود آنها را از خريطهء عالم محو كردند و يك قسمت از اراضى فرانسه هم تحت تصرف آلمانها است . از روز بدايت حرب تاكنون چه از طرف مشرق و چه از مغرب آن‌چه جنگ شده در خاك روس و فرانسه بوده و آنچه براى بيرون كردن آلمانها از خاك خودشان از طرف روس و انگليس فرانسه حملات شديد شد حملات آنها عقيم گرديد از طرف روس ، انگليس و فرانسه از زمستان تهيه يك حمله بزرگى شده بود پس از شروع بحمله و دادن يك مليون ضايعات نتيجهء حاصل نكردند . انگليس و فرانسه كه بچناق‌قلعه حمله كرده بودند يك كرور ضايعات دادند و چندين فروند كشتيهاى جنگى آنها مغروق و مخروب گرديد پس از آن اعتراف كردند كه مقر خلافت اسلامى غيرقابل تسخير و تصرف است . اى اهالى مسلم ايران امروز روزيست كه اسلام رو بتعالى ميرود و از فشار كفار خلاصى مىيابد و كفار مقهور ميشوند خليفه مسلمين و امير المؤمنين جهاد را اعلان داده و اشتراك در اين جهاد براى هر مسلمانى فرض است پس با اين اردوى مظفر كه در تحت فرماندهى من است و از ظفر بظفر ميرود شركت كنيد كه بقيه كفار را از مملكت اسلامى برانيم و ايران را از لوث وجود آنها تطهير و بوسيله اين جهاد الى الابد مفتخر و سرافراز بوده و عند اللّه مقبول و معتبر باشيد ( براى تخليص ايران كماندان قواى اسلاميه ) على احسان پنجشنبه 24 اوت مجددا وثوق الدوله برياست وزراء منصوب شد و با آنكه معاذير عديدهء خود را بعرض همايونى رسانيد معذلك شاه با اصرار فوق العاده او را وادار بقبول نمود . مشار اليه پس از مراجعت از قصر صاحبقرانيه به منزل خود در تجريش رفته و در آنجا مسيو يورينف ترجمان سفارت روس و مسيو چرچيل نايب شرقى سفارت انگليس را پذيرفت و در ضمن مذاكره راجع باوضاع ، لزوم عضويت مستشار الدوله و محتشم السلطنه را در كابينه خاطرنشان كرد يورينف چندان ايرادى نداشت و لكن چرچيل سخت برآشفت و گفت ميخواهيد دشمنان ما را داخل هيئت دولت كنيد ! بالاخره وثوق الدوله موفق شد او را قانع سازد . تلگراف و اصل از نه مشعر بر اين است كه انگليسها يكنفر آلمانى و دو نفر راجهء هندى و يكنفر ايرانى را در حدود قائن گرفته ميخواهند به سيستان اعزام دارند . يكى از مخبرين جرايد طهران شرح ذيل را تلگراف نمود : « صبح امروز سپهسالار اعظم با اتومبيل بفرونت حركت نموده و مقارن ظهر بقريه آوج مركز اتاماژور قشون روس وارد و ژنرال باراتف و اركان حرب را ملاقات كرد و سپس باتفاق ژنرال بمراكز مختلفه و تشكيلات قشونى كه از قريه سلطان بلاغ تامانيان امتداد يافته رفت . يكى از همراهان گفت پيش‌قراولان قشون روس تا « آب‌گند » و « كبوترآهنگ » كه تقريبا در هفت فرسنگى همدان است توقف دارند و در آن‌روز وضعيات فرونت حرب در حال آرامش و سكون بوده و بموجب بيانات اتاماژور قريب دو هفته است كه محارباتى بين فريقين متحاربين رخ نداده و از هيچ طرف عمليات تعرضى و تدافعى صورت نيافته است . عساكر ژنرال باراتف فعلا متجاوز از چهارده هزار نفر است كه سه هزار آن تازه وارد شده‌اند قواى فوق الذكر از قزوين تا آوج در بين راه در سياه‌دهن و قريه نهاوند و آب‌گرم منقسم بمراكز عسكرى و اردوهاى متوالى گرديده‌اند . حالا روحيه و صحيه نفرات قشون رضايت‌بخش و خوب است . مطابق اطلاعات و تخمين ژنرال باراتف عده قواى عثمانى كه از خانقين به طرف داخله ايران حركت نموده‌اند 27 باطاليون ( هر باطاليون شامل هشتصد نفر ) بوده‌اند . از اين مقدار عساكر باستثناء آنچه در محاربات مجروح و تلف يا در خطوط ارتباطيه قرار يافته‌اند مابقى در شهر و اطراف همدان ميباشند و مقدمة الجيش قواى عثمانى در آقبلاغ اقامت نموده‌اند . قواى اعزاميه عثمانى سه آئروپلان اكتشافيه دارند كه در ضمن عمليات مدت گذشته يكدستگاه آن