احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
349
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
چهارشنبه 7 رجب 1334 - دهم مه 1916 امروز بعد از ظهر سوءقصدى در خيابان علاء الدوله به كنت لگتتى وزيرمختار اطريش بتوسط جميل نام يكى از اتباع عثمانى به عمل آمد . پس از آنكه جميل ضارب را قدرى در سفارت اطريش كتك زدند از آنجا به نظميه فرستاده و بعد در ضمن استنطاقاتش معلوم شد كه كينهء ديرينه برضد فرقهء ژون تورك داشته و چون فرقه مذكور متكى بدول اروپاى مركزى بوده اين شخص خيال داشته است هروقت بتواند صدمهء بآلمانها و اطريشيها بزند تا در اينموقع كه مشروبات استعمال كرده در حين عبور از خيابان علاء الدوله درشكهء وزيرمختار اطريش را ديده چند تير خالى كرده است . گلوله به شخص وزيرمختار مصادف نشده ولى درشكهچى او را مجروح ساخت . نگارنده نامه تبريكى به كنت لگتتى نگاشته و از اينكه از سوءقصد پليد نجات يافته اظهار مسرت نمودم در ضمن جواب محبتآميزى اظهار تشكر كرد . 5 رجب 1334 - 8 مه 1916 - ابلاغيه سفارت روس : « از قراريكه تلگرافا از جناب ژنرال باراتف رئيس قشون اعزاميه امپراطورى بسفارت اطلاع رسيده قشون امپراطورى كه از كرند پيش ميرفتند بعد از جنگ شديدى جوانرود را اشغال و از وجود دشمن پاك نموده و دو عراده توپ هم بدست آوردهاند . » 4 شنبه 7 رجب 1334 - 10 مه 1916 - ابلاغيه قونسولگرى روسيه در كرمانشاهان : « بنابر اخبار رسمى كه رسيده است شب پنجشنبه غره رجب دو ساعت بعد از نصف شب افواج پياده امپراطورى با كمال رشادت و شجاعت به سنگرهاى عثمانى در سرميل شديدا حمله كرده و در همان شب عثمانيها بواسطه فشار سختى مضطربا شروع به عقبنشينى به طرف قصر نمودند افواج سوار امپراطورى بشدت از آنها جلوگيرى كردند در همان روز پنجشنبه چهار ساعت بغروب مانده وارد پاطاق شدند و الساعه بدون درنگ مشغول پيشرفت هستند و جلو ميروند . » 5 شنبه 8 رجب 1334 - 11 مه 1916 بمناسبت ورود ژنرال بلانير و آجودان مخصوص امپراطور روسيه شب چهارشنبه در منزل سپهسالار اعظم ميهمانى به عمل آمد وزيرمختار روس - رئيس فوج امپراطورى ، تمام اعضاء سفارت روس ، سردار معظم خراسانى ، امين الدوله ، رئيس بريكاد قزاقخانه و فهيم الدوله رئيس تشريفات وزارت امور خارجه در اين ضيافت حضور داشتند . 11 مه 1916 - دو خبر ذيل از طرف آژانس رويتر منتشر شد : پطروگراد - راهآهن جلفا بتبريز براى عبورومرور مسافرين و مال التجاره دائر شده است . اعليحضرت پادشاه انگلستان حضرت و الا ظل السلطان را در قصر بوكينگهام پذيرائى كرد به پسرش پرنس اسمعيل ميرزا نشان فرماندهى ستاره هندوستان اعطاء نمود تلگرافات داخله مورخه 8 رجب شيراز - برحسب اظهار قوام الملك كه به نايب الاياله اظهار نمودهاند مقدارى نوشتهجات در منزل قونسول آلمان موجود است بايد ارائه شود نايب الاياله هم يكنفر از طرف ايالت و يكنفر از طرف قوام الملك و يكنفر از طرف اداره نظميه معين كردهاند آنچه كاغذ و نوشتجات بود جمع كرده در هفت صندوق ريخته مهروموم كرده تحويل اداره ايالتى كردند تا بعد مجلسى از اشخاص با صلاحيت تشكيل داده صندوقها را باز كرده به نوشتجات رسيدگى نمايند . از قرار مذكور نوشتجات بانك و پاره اسناد مهمه در اين صندوقها خواهد بود . 9 رجب 1334 - 12 مه 1916 نظر باهميت مقاله شرق نزديك راجع بايران ترجمهء آن ذيلا درج مىشود : « ايران و جنگ شايد تصور شود كه در موقع كنونى ايران قابل آن نيست كه نظر عالم را به سمت خود متوجه دارد . اما باوجوداين يكى از درسهائى كه جنگ حاضر ببعضى از دول آموخته اين است كه نبايد گذارد مطالب مهمه امور غيرمهم را تحت الشعاع قرار دهند بسا هست كه غفلت از حوادث ناچيز موجب خطرات عمده مىشود . البته وضعيات ايران نسبت بحوادث مهمى كه محاربات اروپا ايجاد كرده قابل توجه نيست اما باوجوداين ايران هم فى حد ذاته و هم بواسطه نسبتى كه با امپراطورى انگلستان دارد بايد بيش از اينها مورد توجه واقع شود در اين موقع لازم نيست در مقام تحقيق برآئيم كه آيا انگلستان در سنوات ماضيه مطابق مسئوليتى كه به عهده داشت نسبت بايران رفتار كرده است