يا خير . همين‌قدر لازم است بدانيم كه جنگ وضعيات جديدى احداث كرد و از اينرو مسئوليت دولت بريتانيا بيش از پيش شده زيرا دسايس آلمانها امور داخلى ايران را هرج‌ومرج كرده است ، حاليه دولت انگلستان بايد اقدامات جدىترى در حفظ منافع انگليس به عمل آورد . از عمال آلمانى در ايران و از عمليات آنها در مملكت مزبور راپورت‌هاى متوالى ميرسد . البته صحيح است كه بسيارى از آنها مخصوصا از آلمان و عثمانى با طلاى فراوان و مهمات بسيار وارد ايران شدند اما بايد دانست كه اكثريت آنها در زمان طلوع جنگ در خود ايران بودند ؛ مثلا واسموس آلمانى در ايران بتوسعه دايره تجارت مشغول بود موفقيت آنها در تهييج ايلات ايران به خوبى ثابت مينمايد كه تجارت ايران تا چه درجه در دست آنها بود و اين مسئله دولت انگلستان را بايد متنبه سازد كه در آتيه براى ترقى تجارت خود در يك مملكتى كه منافع حياتى براى امپراطورى بريطانيا دارد اقدامات جدىتر به عمل آورند ايران ارتباط كامل با هندوستان دارد و حوادث اخير ثابت كرده‌اند كه هرگونه اغتشاش و انقلابى در سرحدات ايران بر ايلات افغانستان و سرحدات شمال غربى اثرات كلى دارند . البته نمىتوان از تجار انگليسى توقع داشت كه مثل تجار آلمانى مشغول تبليغات و اشاعات گردند اما در همان‌حال تاجر انگليسى بايد بداند كه هر وقت منافع خويش را حفظ نمايد و در مقام توسعه مصالح تجارتى خود برآيد منافع امپراطورى بريتانيا را نگهدارى كرده است و براى ايجاد يك چنين روحى در ميان تجار انگليسى در ايران و در ساير ممالك نظير ايران بايد به آنها فهماند كه انگلستان بسعادت ايران علاقه‌مند است . مسلكى كه با رعايت اين نظريات بايد اتخاذ گردد مربوط بامروز نيست . عجالة مطالب مهمترى در پيش مىباشد جنگ وسيلهء وارد آمدن صدمات بسيار براى ايران شده و اگر بطور بيطرفى و انصاف وضعيات را در تحت مطالعه درآوريم مىبينيم نميتوان دولت طهران را ملامت كرد كه چرا در نتيجه جنگ مدتى ترديد داشته‌اند و تا زمانى كه دربار طهران در نتيجه قطعى جنگ ترديد داشت جلوگيرى از تبليغات و دسايس آلمانى غيرممكن بود اما حاليه دولت ايران علنا با دول حاميه خويش يعنى انگلستان و روسيه همراه مىباشد و اقداماتى كه در بر طرف كردن تهديد عثمانى و آلمان به عمل ميايد هر قسم مساعدتى كه در قوه داشته باشد به عمل خواهد آورد . تابه‌حال اينمسئله به كلى برعهده روسيه بوده و قشون وى قسمت غربى ايران را از دستجات ياغى خالى كرده است . بعضى از عمال دول مركزى دستگير شده برخى به خاك عثمانى رفته‌اند و از قرارى كه راپورت ميرسد دسته هم بمنطقه بىطرف و منطقه انگليس در ايران رفته‌اند نظر به آنكه در اين دو منطقه يك قشون منظمى چه از دولت ايران و چه از دولت انگلستان وجود ندارد البته در عمليات خويش جرى خواهند شد . پس در اين صورت مسئله مهم اين است كه آيا آنها را بايد بدون تعرض به كار خويش مشغول گذاشت يا آنكه بايد در مقام جلوگيرى آنها برآمد . در صورت اختيار شق اخير جلوگيرى آنها بعهدهء قشون روس واگذاشته شود يا به عهده قشون انگليس ؟ از زمان ظهور جنگ بين المللى تابحال جنوب ايران مغشوش بوده در ژويه سال گذشته يكدسته قشون طلايه انگليس كه از بوشهر براى استكشافات بيرون آمده بود مورد حمله واقع شده دو نفر انگليسى كشته شدند در ماه نوامبر قونسول انگليس و ساير اتباع انگليسى شيراز دستگير شده و تابحال محبوس ياغيان ايرانى و آلمانها بوده تنها جوابى كه دولت انگلستان به اين تجاوزات داد اعزامى يك‌دسته قشون در ماه اوت به بوشهر بود و اعزام اين قشون بطريق اعتراض برضد عدم موفقيت دولت ايران به تنبيه رؤساى ايلات واقع شد . اما همين‌كه دولت ايران دعوى نمود كه ميتواند از عهده حفظ وضعيات جنوب برآيد قوه مزبور احضار گشت اما تابحال هيچ اقدامى در استخلاص اسراء به عمل نيامده است . ورود عمال متنفذ دشمن بدين قسمت ايران بدون شك بر سختى اوضاع خواهد افزود ؛ نظر بآزادى كه دارند نه‌تنها برضد منافع انگليس جنگ خواهند كرد بلكه باعانت ايلاتى كه بر شيراز و بلاد مجاور حاكميت پيدا نموده‌اند عمليات روس‌ها را در فراهم‌آوردن صلح و آرامش قطعه شمال غربى خنثى خواهند كرد . البته روسها ميل ندارند كه كار خود را نيمه‌تمام گذارده زمانى كه متوجه بغداد هستند مورد حمله دستجات منظمه ايرانى واقع شوند بنابراين اعاده انتظام در جنوب ايران بايد بالتمام يا تا يكدرجه به عهده انگليسها گذاشته شود يا كلية تمامت آن بروسها تفويض گردد . دولت انگلستان به قدر محدودى ميتواند قشون بايران اعزام دارد و كلية بايد دانست كه فرستادن قشون براى اعاده انتظامات در آن مملكت موجب ضعف فرونت ما در اروپا خواهد شد اما باوجوداين براى حفظ منافع انگليس در شرق وسطى بايد اقدامات جدىتر از سابق به عمل آورد . در 29 آوريل راپورت رسيد كه يكدسته كوچكى قشون انگليس از بوشهر بيرون آمده با احراز موفقيت بر قواى دشمن كه داراى سنگرهاى محكم بودند حمله كردند اين مسئله حاكى است كه حاليه دولت انگلستان براى وصول به مقصد در مقام اقدامات لازمه برآمده است حتى اگر اعزام يك قشون بزرگى به جنوب ممكن نشود بريطانياى كبير ممكن است از طرق ديگر با متفقين خويش مساعدت نمايد اوقاتى كه ژاندارمرى سوئدى تشكيل مىيافت ما در ستونهاى اين جريده اظهار داشتيم كه شق اصلح براى حفظ منافع جميع علاقه‌داران اين است كه بجاى صاحبمنصبان سوئدى صاحبمنصبان انگليسى قشون هندوستان را به خدمت مشغول داريم . اگر اين مسئله تعقيب شده بود تاريخ اخير ايران در يك مجراى ديگرى سير ميكرد و بسيارى از وقايع ناگوار رخ