احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

324

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

وزيرمختار اسپانى كه براى ملاقات سفير كبير عثمانى به كرج رفته بود بتهران مراجعت و عازم اصفهان گرديد تا خانم عاصم بيك را از آنجا حركت داده به انزلى يا بادكوبه برساند . نزهت بيك نائب اول سفارت به سمت شارژه‌دافرى دولت عثمانى در دربار تهران انتخاب گرديد . از طرف وزارت امور خارجه معتصم السلطنه ( فرخ ) به سمت كارگزارى اصفهان منصوب شد . پنجشنبه 13 ربيع الثانى ( 17 فوريه ) ممتاز السلطنه از سمت وزيرمختارى تغيير كرد و از طرف وزارت امور خارجه يوسف خان نايب اول سفارت شاهنشاهى فرزند نظر آقا به سمت شارژه‌دافرى منصوب شد . راجع بايران روزنامه روسكويه‌اسلوو مينويسد : « در ايران دشمن خيال دارد در شهر بروجرد و كرمانشاهان با نظاميان ما مصاف دهد قواى دشمن در كرمانشاهان من حيث المجموع عبارت است از 5 هزار نفر مجاهد و ژاندارم و لر و اتريشىها كه از حبس ما گريخته‌اند . آلمانها و ترك‌ها فعلا با جديت تمام مشغول تعمير و تسطيح راه شوسه بغداد و كرمانشاهان هستند . دشمن در كرمانشاه و توابع آن با تمام عجله مشغول ساختن قلاع و استحكامات زيادى شده است ميزان و مقدار اسلحه و مهمات جنگى كه دشمن بايران وارد كرده از اين نكته به خوبى معلوم مىشود كه پس از شكست فاحش دستجات كوچك خان در نزديكى شهر رشت سپاهيان ما مقدار يك ميليون فشنگ و سى صندوق مواد منفجره به غنيمت بردند . چنان كه قبلا هم خبر داديم بعد از تصرف شهر قم هم مقدار يك‌ميليون و ششصد هزار فشنگ و سيصد گلوله توپ بدست قشون‌هاى ما افتاد . » شنبه 15 ربيع الثانى - 19 فوريه 1916 امروز از طرف سفارت روسيه ابلاغيه زير صادر گرديد : « سفارت امپراطورى به اطلاع عامه مىرساند كه عده مختصرى از قشون روس در قريه چپلاسرويل در جنوب كنگاور دچار شليك خائنانه اهالى قريه مزبوره شدند . اهالى قريه قبل از وقت بيرق‌هاى سفيد بلند كرده و بعنوان دوستى اين عده مختصر را بقريه راه داده بودند نتيجهء اين عمل خائنانه اين شد كه يكنفر افسر و يكنفر تابين قشون روس بقتل رسيدند بدين جهت برحسب حكم كماندان كردارمه اعزاميه قشون امپراطورى اهالى قريه فوق الذكر را بواسطه اين حركت زشت خائنانه موافق قوانين نظامى به مجازات شديده رسانيدند . سفارت امپراطورى لازم ميداند خاطر عموم را بموجب اين ابلاغيه مستحضر دارد كه بايد اجتناب از تحريكات آژانهاى آلمان و عثمانى بنمايند و تكرار مينمايد كه اين قبيل اقدامات خائنانه بعضى از اهالى ايران برضد قشون امپراطورى كه مقاصد دوستانهء نسبت باهالى ابراز ميدارند موجب مجازاتهاى خيلى شديد كه حتى با خاك يكسان نمودن قراء باشد خواهد بود . » دوشنبه 17 ربيع الثانى ( 21 فوريه ) بين قشون روس با استعداد ماژور دماره جنگ سختى درگرفت و بعد از تلفات زياد ماژوردماره محاصره گرديد ولى از طرف نظام السلطنه قواى امداديه فرستاده شد . يكشنبه 23 ربيع الثانى 1334 ( 27 فوريه 1916 ) سفير كبير عثمانى و دكتر اطريشى هفته قبل وارد شهر باكو شده و در منزل مخصوصى كه قبل از وقت براى ايشان تهيه شده اقامت نمودند . جريدهءتان راجع بايران مينويسد : « راه‌آهن روس كه بايستى داخل ايران ممتد گردد در كار ساختن مىباشد . خط مذكور حاليه بشرفخانه رسيده است عمليات و كوششهاى مهندسين روس در خصوص ساختن اين راه‌آهن زودتر از آنچه قبلا انتظار ميرفت بانجام رسيده . اولين قطاريكه وارد گشت يك دستگاه كرجى بخارى همراه خويش از روسيه آورد كه بلافاصله كرجى مزبور را بدرياچه اروميه انداخته و مشغول كار شد . » امروز بهاء الملك قراگزلو كه يكى از رجال دانشمند و وطن‌خواه و مورد علاقهء ملت است از همدان وارد طهران شد . مطبوعات روسى راجع بايران و توقيف سفير كبير عثمانى چنين مينگارند : « برطبق اخبارى كه اخيرا بمحافل ديپلماسى رسيده گشتى قزاقهاى ما در اطراف كرج وزيرمختار عثمانى عاصم بيك را اسير كرده است . اتاشه نظامى اطريش و دو نفر صاحب‌منصب آلمانى هم اسير نظاميان ما شدند . كرج در 25 ورسى تهران واقع است حكومت روس اسراى نظامى خود را مسترد نخواهد داشت زيرا آنها در منطقهء جنگى بدست سپاهيان ما گرفتار شده‌اند . طهران 10 فوريه - روز گذشته يعنى 9 فوريه چند نفر از قزاقان ما در اطراف كرج چهار نفر شكارچى را دستگير كرده نزد رئيس خود بردند . صاحب‌منصب قزاقها بواسطه اينكه يكى از شكارچيان خود را وزيرمختار عثمانى معرفى كرد فورا مراتب را بفرمانده