احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
318
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
مأيوس گشته و در ضمن فهميدهاند كه اگر پرنس رويس فوق الذكر از حدود ايران خارج شود تمام زحمات اين مدت آنها بىنتيجه خواهد ماند به اين جهت آنها قرار دادهاند مادامى كه پرنس رويس از عهده ايفاى مواعيد يك ساله خويشتن برنيامده آنها از رئيس و سردار محبوب خويش دست نكشند زيرا مفارقت او براى آنان غيرقابل تحمل است از قراريكه شهرت دارد گويا وزيرمختار بدبخت آلمان پرنس رويس براى استخلاص خويشتن مجبور است كه تمام ذخائر طلاى آلمان را باجيران و مزدوران تقديم داشته و هستى خويش را بمبالغ گزافى ابتياع نمايد . » علماى اصفهان تلگرافى در 14 ربيع الاول خطاب به شاه مخابره كرده بودند اينك عين تلگراف و جواب آن ذيلا نقل مىشود . توسط حضرت اجل وزير دربار پيشگاه اعليحضرت اقدس شهريارى خلد اللّه ملكه اهالى جنوب ايران خصوصا اصفهان فقط براى حفظ استقلال و همراهى به وجود مقدست از جان و مال گذشته از هر طرف فداكارى مينمايند و ابدا غرضى سواى خدمت و جان نثارى در راه پادشاه محبوب خود نداشته و ندارند اگر فى الحقيقه اين مطلب خلاف ميل مبارك يا صلاح ايران و ايرانيان را غير از اين ميدانند اعلام فرمايند كه بجان و دل اطاعت نموده دقيقهء از مكنونات خاطر مبارك تجاوز نخواهيم نمود . مقصود توئى كعبه و بتخانه بهانه منتظر امر مبارك هستيم . پاسخ همايونى « اصفهان جنابان مستطابان حجج الاسلام و علماء اعلام سلمهم اللّه تعالى - تلگراف شما بعرض ما رسيد و از دولتخواهى و حسن نيات شما مسرور شديم كاملا ميدانيم كه عادات و سيره آن جنابان از قديم مراقبت و مساعدت باصلاح دولت و مملكت بوده ما هم كمال مهر و عطوفت را نسبت به پيشوايان عظام و بعموم ملت خودمان داشته و داريم اين نكته را لازم است مطلع شويد كه هيچوقت نيت ما بر ترك روابط حسنه دوستانه خودمان با دولتين روس و انگليس نبوده و للّه الحمد از هر حيث دوستى با دولتين برقرار است . چون لازم بود اين نكته را خودمان دستخط فرموديم باقى را هم بجناب اشرف رئيس الوزراء مقرر فرموديم كه مفصلا اظهار نمايند . » سهشنبه 19 ربيع الاول - 25 ژانويه پس از خاتمه جنگ رباطكريم و حركت امير حشمت و عليخان سياهكوهى به طرف ورامين يك مقدار از اشياء و ملزومات در رباطكريم مانده بود از طرف دولت ضبط گرديده بتهران حمل و باداره نظاموظيفه تحويل داده شد كه حراج شده و با پول آن از بابت قيمت اشيائى كه مجاهدين از آژان سواره گرفته بودند محسوب دارند . تلگرافى از طرف دولت بمحمره به سردار ارفع ( شيخ خزعل ) مخابره شد كه مناسبات دولت ايران با دولتين روس و انگليس صميمانه مىباشد او بايد مطيع دولت بوده و از اقدامات الوار و رؤساى آنها جلوگيرى كند . در اين اواخر راپورتهائى بدولت رسيده بود مشعر بر اينكه احساسات اسلامپرستانهء شيخ خزعل بر تمايلات وى نسبت بانگلستان چربيده و باطنا با عثمانيها مساعدت دارد . شيخ خزعل خان سردار ارفع