احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
315
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
جشنى منعقد است و امروز هم به همان مناسبت بريگاد قزاقخانه در ميدان مشق مانور داده و ژنرال باراتف از آنجا به حضور شاه شرفياب شد . 3 شنبه 5 ربيع الاول - 11 ژانويه 1916 شاه يك قطعه تمثال همايونى با حمايل به ژنرال باراتف اعطاء نمود ! 4 شنبه 6 ربيع الاول - 12 ژانويه 1916 امروز رئيس الوزراء به تلگرافخانه رفته و برحسب اطلاع قبلى سردار اشجع حاكم اصفهان حضور بهم رسانيده رئيس دولت گفت دستورهائى براى جلوگيرى از رفتن قشون به طرف اصفهان صادر نمودهام ولى حكومت هم بايد مواظب حفظ امنيت شهر باشد و منافع اتباع خارجه را كاملا حفظ نمايد . در اصفهان هيجان اهالى به ترتيب قبلى باقى است و روزها مردم در مساجد اجتماع كرده نطقهاى مفصلى مينمايند و مجاهدين هم مشغول مشق بوده و در همين اوان خيال حركت بسوى تهران داشتند . در كرمان روزبروز بر عده مجاهدين افزوده مىشود و بيشتر روزها در خارج شهر مشغول تمرين ميباشند و خيال دارند بسوى يزد و اصفهان حركت نمايند . انگلستان ابلاغيهء راجع به قشون خود در عراق عرب داد مبنى بر اينكه در ششم و هفتم ماه ژانويه در نزديكى كوت الاماره يك جنگ عمومى با دشمن كرده 700 اسير گرفتيم و علاوه بر تلفات بسيار كه وارد آورديم دو عراده توپ بغنيمت برديم دشمن در حالت عقبنشينى است و قشون انگليس در تعاقب آنان مىباشد . جمعه 8 ربيع الاول - 14 ژانويه 1916 تلگراف تبريز خبر ميدهد كه شش هزار نفر عسكر عثمانى با دوازده عراده توپ و مهمات اخيرا بفرونت ساوجبلاغ براى كمك به قوائيكه سابقا در آنجا بود آمده است و در اين چند روزه هم جنگ با كمال شدت ادامه دارد و به حدود ساوجبلاغ و مياندوآب ميرسد تلگرافات ديگرى كه از تبريز ميرسيد حاكى بود كه روزبروز بر قشون روسيه اضافه گرديده و در اين چند روزه فراريان ساوجبلاغ و مياندوآب دستهدسته وارد تبريز ميشدند و در كاروانسراها و دهات اطراف شهر منزل مينمودند اكثر ارامنه ساوجبلاغ مجبور بفرار شده بودند . نظريه مطبوعات روسيه راجع به ايران : « از اركان حرب قفقاز خبر ميرسد در ايران در ناحيه شرقى اروميه اشنويه مصادفات با اكراد و پيادهنظام عثمانى دوام دارد . در ناحيه تويسركان قشون روس با ژاندارمهاى ايران كه با دشمنان ما همراه شدهاند مشغول جنگ ميباشند . رئيس تشكيلات ژاندارمرى ايران ادوال سوئدى كه روح ماجراجوئى نظامى آلمان و عثمانى است و تمام قواى مسلحه ايران را بدست دشمنان ما داده از طرف حكومت ايران معزول و بجاى مشار اليه افسر سوئدى ديگرى ماژور نيسترم كه مخالف اوانتور خصم مشهور شده است برياست تشكيلات ژاندارمرى انتخاب گرديد . از قرار معلوم دشمنان ما خيال ندارند عمليات نظامى خويشتن را در ايران ترك نمايند داوطلبان و ژاندارمهائيكه با آلمان و عثمانى همراه شدهاند بتدريج قواى خود را در ملاير و بروجرد و كرمانشاه مركزيت ميدهند سفير كبير عثمانى بحكومت ايران اظهار داشته است چون ايران نميتواند بيطرفى خويشتن را كاملا محفوظ كند خوب است مسلكى اتخاذ نمايد كه موافق دلخواه دولتين آلمان و عثمانى باشد ظاهرا مشار اليه ايرانيها را تهديد كرده است كه اگر ايران از قبول اظهارات وى امتناع ورزد همان مصيبت و بلائى كه بسر دولت بلژيك وارد آمد بدون كموبيش دامنگير ايران خواهد شد ديپلمات ترك گفته است چنانچه تا موسم بهار صبر و طاقت داشته باشيد خواهيد ديد كه قواى كثير العده از آلمان و عثمانى بايران خواهند آمد بطور كلى ميتوان گفت كه كوه آتشفشان ايران هنوز خاموش نشده است . مأمورينى كه دربار براى مذاكرات با كميته دفاع ملى باصفهان گسيل داشته بود بدون پيشرفت و حصول نتيجه بپايتخت عودت كردند اعضاى كميته معروف از رجعت بطهران امتناع ورزيده و كما فى السابق در ضديت با دولتهاى روس و انگليس مداومت خواهند داشت آنها به نمايندگان دولت خاطرنشان نمودهاند كه از مواعد معمولى دولتين روس و انگليس متقاعد نخواهند شد و نجات ايران را فقط در اتفاق متحدين اروپاى مركزى و دولت عثمانى ميدانند . نقل از روسكويه سلوو » امروز طرف عصر روساء و سرداران شكستخورده قواى دشمن خيال داشتند با متفقين خويش در تهران حضورا تلفون